Şêwirmendî li ser bicîhkirina CRPD

Îro, serok Bettina Lindgren û cîgira serok Elin Gunnarsson li ser navê Dayikên Şêr beşdarî danişîneke devkî ya ji bo "Guhertinên li Qanûna Mafên Mirovan, hwd. (tevlîkirina Peymana Neteweyên Yekbûyî ya li ser Mafên Kesên Astengdar - CRPD)" bûn.«. Berpirsa Mafan Gunn Helen Ege jî pêşniyara şêwirmendiya nivîskî pêşkêşî Komîteya Edaletê kiriye.

Hûn dikarin herdu hevpeyvînan li vir bibînin û bixwînin.

Danişîna devkî bi şêweya nivîsê

Ev mijarek bingehîn e wek mafên mirovan.   
Ji ber ku her çend em li Norwêcê hez dikin bawer bikin ku her kes xwedî mafên wekhev e - ev di pratîkê de ne rast e. Ji bo zarokên me ne wisa ye.

Her roj em ji malbatên ku alîkariya pêwîst ji wan re hatiye bêparkirin dibihîzin. Yên ku neçar in ji bo bidestxistina BPA, rojek dibistanê ya ku dixebite, û lênêrîna tenduristiyê ya ku bi rastî maqûl e, bi şaredariyê re şer bikin. 

Ew rastî pergalên ku qanûnan bi awayên cûda şîrove dikin tên - ji şaredariyê bo şaredariyê, ji xebatkarê dozê bo xebatkarê dozê.   
Ew dibihîzin "em li şaredariya xwe wisa nakin".   
Lê mafên mirovan divê li gorî koda postayê neguherin. 

Dema ku CRPD bibe beşek ji qanûna mafên mirovan, ev tê wê wateyê ku mafên zarokên me dê bi heman girîngiyê wekî peymanên din werbigirin.   
Ev tê vê wateyê ku dema nakokî di navbera du qanûnan de derkeve, divê mafên mirovan bi ser bikevin.   
Hingê şaredarî nikare xwe bispêre aborî, pratîk an şîroveyên herêmî - divê ew pabendî prensîba wekhevî û beşdarbûnê bin.  

Ev jî tê wê wateyê ku dadgeh û rêveberî dê amûrek qanûnî ya zelal hebe ji bo parastina kesên astengdar.   
Îro, CRPD pir caran "bi awayekî nîşane" tê bikar anîn, lê bêyî girêdanê di pratîkê de wateya wê hindik e.

Piştî Qanûna Perwerdehiyê ya nû, me payîzê pratîkek di dibistanên navîn de ragihand ku bi tiştekî ji bilî aboriyê nayê rewakirin. Xwendekarên ku hewcedariyên wan ên berfireh hene ji dibistanê têne derxistin û diçin tenduristiyê, ji ber ku Qanûna Perwerdehiyê bi awayekî teng tê şîrovekirin. Endamek zarokek li dibistana navîn heye ku jê re rojê du saet perwerdehiyê tê pêşniyar kirin, dema ku dema mayî wekî lênêrîn tê pênase kirin - em wê wekî welayetê pênase dikin. Ev li dijî prensîba perwerdehiya wekhev e. Xala 24-an a CRPD mafê perwerdehiya tevlîker destnîşan dike, ku divê tevahiya roja dibistanê bibe qadeke fêrbûn, pêşkeftin û beşdarbûnê - ne tenê saetên akademîk. Damezrandin dê erkê zelal bide şaredarî û rayedarên wîlayetê ku perwerdehiyê bi awayekî nerm û holîstîk organîze bikin, û ne jî parastina qanûnî dema ku mafê perwerdehiyê bi rastî di bin gefê de be. 

Endamên me hene ku zarokên wan bi zorê ji mala malbata xwe hatine derxistin û li saziyekê hatine bicihkirin, tenê li ser bingeha hewcedariya xizmetguzariyê - li dijî daxwaza hem zarok û hem jî dêûbavan. Ji bo van malbatan, ne hewce ye ku rûniştina dadgehê an nûnertiya qanûnî li ser lêçûna dewletê were kirin - wekî dema ku zarok ji hêla refaha zarokan ve têne derxistin - tevî vê rastiyê ku ev tedbîr bi kêmanî bi qasî destwerdanê di jiyana malbatê de dike.  

Parastina yasayî ya van malbatan îro hema hema tune ye, lê li vir, madeyên 19 û 23 yên CRPD-ê yên li ser mafê hilbijartina cihê rûniştinê û mafê jiyana malbatî dê rê li ber cudakariya wisa bigirin. 

Tevlîbûn dê parastineke yasayî ya bihêztir bide van malbatan - û belkî ya herî girîng: ew ê rayedaran mecbûr bike ku bi rastî jî bişopînin. 
Ev ne li ser dayîna mafên kesên astengdar ji yên din zêdetir e. 

Ew li ser wê yekê ye ku ew jî heman mafên ku yên din jî hene bi dest bixin.   

Ji bo zarokên me, ev tê wateya cûdahiya di navbera jiyaneke ku malbat bi berdewamî tê de şer dike - û jiyaneke ku maf wekî bingehek li binî ne. 

Em hêvî dikin ku Storting niha vê gavê bavêje - ne wekî sembolek, lê wekî pabendbûnek rastîn. Ku Norwêc bi rastî nîşan bide ku mafên mirovan ji bo her kesî, tevî kesên astengdar jî, derbas dibin.  

Têketina şêwirmendiya nivîskî

Løvemammaene rêxistineke serbixwe ya teşhîsê ye ku ji bo agahdarkirin û baştirkirina mafên zarok û ciwanên bi nexweşî û guherînên fonksiyonel dixebite. Em ji bo piştgirî, azadî û wekheviyê ji bo tevahiya malbatê dilşewat in. Rêxistin mezin dibe û zêdetirî 9,500 endamên wê hene. 

Dayikên Şêr spasiya we dikin ji bo vê derfetê ku hûn li ser yek ji mijarên me yên herî girîng, li ser tiştekî bingehîn û eşkere wek mafên mirovan, nêrînên xwe pêşkêş bikin.  

Niha zêdetirî salekê ye ku Wezaret û hikûmetê rapora ku wan xwestibû wergirtine. Li vir, piraniya komîteyê pêşniyar kir ku CRPD di nav qanûna Norwêcî de were bicîhkirin, û wan raporek 200 rûpelî pêşkêş kir ku her weha diyar kir ku ev çawa dikare di pratîkê de were kirin. Piştî wê hindik tişt çêbûn.  

Û em vê yekê di encamên Løvemammaene yên rojane de dibînin. Me çend salan alîkariya hejmareke mezin ji malbatan kiriye, û em hîn jî vê yekê dikin. Ev malbat in ku tecrûbeya wan heye ku mafên wan nayên bicihanîn. Me gelek caran hişyarî daye. Niha divê em çalakiyê bibînin.  

Ji ber ku ev pirsgirêk bi rastî pir hêsan e. Lê em dîsa li vir in. Û dibêjin ku mafên mirovan divê ji bo zarokên me jî derbasdar bin. Em ne ji bo tiştekî din an tiştekî din nîqaş dikin, lê ji bo ku mafên bingehîn ên mirovan ji bo her kesî derbasdar bin. Mafên ku piraniya me wan wekî tiştekî asayî dibînin, lê yên herî bêparastin li wir têne hiştin.   

Em nikarin xwe ji şîrovekirina raya giştî ya kêmaniya komîteyê dûr bigirin ku Norwêc di warê tevlîkirina peymanên bi pêşîn de pir dûr çûye û ji ber vê yekê divê CRPD di Qanûna Mafên Mirovan de neyê bicîhkirin. Dayikên Şêr bawer dikin ku pratîka Norwêcê ya tevlîkirina peymanên bi pêşîn de beşek girîng a xebata wezaretan e ji bo bidestxistina armancên hem wekhevî û hem jî xizmetên wekhev.  

Tevlîkirina CRPD dê mafên berfirehtir an çêtir ji yên din nede kesên astengdar. Ew li ser ewlekirin û zelalkirina mafên bingehîn ên mirovan di şiklê mafê beşdariya civakî, jiyana serbixwe û wekheviyê de ye.  

Şêro bawer dikin ku CRPD û qanûnên tenduristî û xizmetguzariyê li dijî hev nînin, lê armancên hev temam dikin û piştgirî didin hev. Bi vî rengî, peyman dê mafên ku jixwe di Qanûna Tenduristiyê û Xizmetguzariyan û Qanûna Mafên Nexweş û Bikarhêneran de hene xurt bike. 

Divê erkê pabendbûna bi mafên mirovan re were dayîn, û ji bo hin şaredariyan, tevlêbûn dê piştgiriyê bide karê ku berê li şaredariyê tê kirin. Ji bo şaredariyên din, peyman dê bi tevahî pêwîst be da ku zarok, ciwan û malbatên wan heman derfetên wekî zarokên din hebin. Wekî ku pratîk îro ye, cûdahiyên di navbera şaredariyan de pir mezin in. Her çend hin şaredarî ji bo misogerkirina muameleya wekhev û wekhev ji bo niştecîhên xwe cîhê manevrayê bikar tînin jî, lê bi kesên ku vê yekê nakin re ev valahî hîn mezintir dibe.  

Divê şaredarî hem xweserî û hem jî cîhê çalakiyê hebin, lê ev divê ji bo berjewendiya herî baş a welatiyan be, ku ew jî, axir, ew kes in ku şaredariyan pêk tînin. Em bawer dikin ku bicihkirina CRPD di qanûna Norwêcî de bi îhtîmalek mezin dê bibe alîkar ku muameleya cuda wekhev bike. Ne hewce ye ku di hilbijartina hemî çareserî û karûbaran de, lê divê kîjan bingeh û mafên nirxandinê werin bikar anîn da ku karûbarên pêwîst û mafdar werin misoger kirin. 

Dayikên Şêr piştgirîya guhertinên pêşniyarkirî yên li ser Qanûna Mafên Mirovan, Qanûna Pasaportê û Qanûna Karta Nasnameyê dikin û li benda biryarekê ne ku destnîşan bike ku zarokên me jî bi qasî wan hêja ne.  

Bi silavên herî baş
Løvemammaene