BI GIRTÊ DI MÎKÊ DE DESTPÊ DIBIN

Niha me destpêka dibistanê derbas kir û gelek zarokên bendewar hebûn ku di zikê wan de perperok hebûn ku piştî betlaneya havînê ya dirêj li hêviya dîtina hevalên xwe bûn. Mixabin li Norwêcê gelek zarok hene ku dema diçin dibistanê di zikê wan de bilbil nînin, lê tirs û fikaran xirab e. Ew dikare li ser serpêhatiyên xirab, nebûna ewlehiyê, an hesta ku nayê dîtin an fêm kirin be. Ew dikare li ser pirsgirêkên pîşeyî, civakî an fizîkî yên ku nayên naskirin be. Dibe ku ew bi têra xwe baş neyê organîzekirin an jî belkî bi tevahî ne rêxistinkirî be. Lîsteya dirêj e. Dayikên şêr gelek ji van zarokan nas dikin.

Silje, 7 salî, dest bi pola 2. kir. Ew bi rastî ji destpêka dibistanê ditirse. Di pola 1. de, wê ji dê û bavê xwe re digot ku ew naxwaze biçe dibistanê, ku ew pir caran xemgîn e û ku ew li wir xwe baş hîs nake. Dibistan fikarên dê û bavê wê red kir û got ku ew baş dimeşe; "ji ber ku ew pir dikene û di dema xwe ya vala de çalak e". 

Tiştê ku dibistanê fêhm nekiriye ev e ku Silje bi nexweşiyek nedîtî re têdikoşe. Di nihêrîna pêşîn de, te qet nedifikirî ku Silje nexweş e, lê heke te li kovara wê ya ji 600 rûpelî zêdetir binihêrî, belkî te fêm bikira. We fêm kiribû ku Silje hewcedarê alîkarî û hêsaniyê ye ku roja dibistanê bi awayek baş derbas bike. We fêm kiribû ku guhdarîkirina pêşniyarên bijîjkên Siljeyê aqilmend e, lê dibistan dîroka bijîjkî ya tevlihev a Silje nas nake. Mîna ku ew wê guman dikin ku ew xwe nexweş dike. Ew bawer dikin ku ew dikarin bi xwe, bêyî tedbîr û çavkaniyan, pirsgirêkên wê bi rê ve bibin. Di Adarê de, di dawiya sala xwendinê ya yekem a Silje de, di dawiyê de keçek bi rastî dilşad dîsa xuya bû. Wê demê dibistan ji ber coronavirus girtî bûn. Naha pez di zikê min de vedigere, her roj, tevahiya hefteyê.

Di heman demê de, Ola, li şaredariyek din li Norwêcê, nû dest bi pola 5-an kiriye. Ola di kursiya bi teker de ye û ji bo ku li dora xwe bigere pêdivî bi alîkariyê heye. Ola difikire ku ew ehmeqî ye ku ew neçar e ku rêyek dûr û dirêj bigire da ku bigihîje pola xwe, ji ber ku dibistana wî ji bo kursiyên bi teker nayê adaptekirin. Li malê çend demjimêrên wî bi BPA (alîkariya kesane ya ku ji hêla bikarhêner ve tê kontrol kirin) heye, lê şaredarî destûr nade arîkarên wî ku bi dibistanê re bin. 

Ola ji şaredariyê jî aciz e, ji ber ku ew neçar dikin ku li şûna ku bêtir dersên BPA-yê li malê bidin wî, biçe piştî dibistanê. Ola hîs dike ku ji ber rûniştina li kursiya bi teker tê cezakirin! Yek ji hevalên wî êdî SFO bikar nayîne, lê ew neçar e ku li dibistanê bi xwendekarên piçûk re bimîne gava ku ew bi arîkarên xwe yên BPA re biçe malê û lîstikên TV-yê bilîze an bi hevalek xwe re rûne. Bê guman, dê û bavê Ola neçar in bixebitin û şaredarî wan bi bijartinên ku ne mimkûn e ku bikin wan dixe quncikekê. Ma divê ew bi Ola re li malê bimînin û mûçeyan winda bikin, an bila ew li dijî daxwaza xwe li SFO bimîne?

Li welat gelek zarokên wek Ola û Silje hene. Zarokên ku ewlekarî û asankariya ku ji wan re lazim e nagirin, û li gorî texmînên ku di destê wan de ne, ezmûna serweriyê nagirin. Zarokên ku di dibistanê de têdikoşin ku bikevin nav jiyana rojane, û di rê de pir ji xwebawerî û zewaca xwe ya jiyanê winda dikin.

Lîsê ya 10 salî wisa hîs dike, li dibistanê jî cîhê ku hewce dike peyda nake. Karên nivîsandinê kabûsek e, ew bi tenê nikare bi ser bikeve, û niha ew bi nivîsandina çîrokek perî ve tê peywirdarkirin. Tenê gava ku dêûbavên wê pêşniyar dikin ku ew dikare çîrokek li ser tiştek ku jê re eleqedar dike binivîsîne, ew sist dibe. Serpêhatiya Lise li ser trollek ku di kursiya bi teker de rûniştiye, serlehengek bi sendroma Downê û dûpişkek bi nexweşiya celiacê ye. Ew celeb serpêhatî ye ku hêsir ji çavên me dayikên şêr û bavên şêr tîne. Dêûbav li hêviya hevdîtina pêşeroj a bi dibistanê re ne. Lise heta niha ewqas zêde nenivîsandiye! Di şûna wê de, mamoste ji wan dipirse gelo ew difikirin ku ji Lise re baş e ku karên nivîsandinê bi wî rengî bizivirîne, di çîrokê de hem mîr û hem jî prenses kêm in. Helwesta bi vî rengî gelek tiştan dibêje. Têgihiştin li ku ye? Tevlêbûn li ku ye? Balkêşiya serdestiyê li ku ye?

Mixabin em li Løvemammaene îro di gelek dibistanên Norwêcê de çandek xirab dibînin. Çandek ku dêûbav bi gumanbar têne çêkirin û ne cidî têne girtin, û li şûna wê wekî "zehmet" têne binav kirin. Dêûbav tenê ji bo zarokê xwe çêtirîn dixwazin, û her weha ew in ku zarokê çêtirîn nas dikin. Ya ku em dibînin ku pir taybetî ye, û hêjayî rexneyê ye, ev e ku gelek dibistan guh nadin pisporên li dora zarok jî. Bê guman, dibistanên baş jî hene, dibistanên bi mirovên dilnizm û guhdar hene, yên ku bi rastî daxwazek wan heye ku jîngehek dibistanek ewle û baş bidin zarokan, û îradeya wan heye ku guhertinan çêbikin. Lê ji îro pê ve, di navbera dibistanan de ferqên pir mezin hene. Ji ber vê yekê em rêwerzên neteweyî dixwazin ku divê dibistan di vî warî de pêgir bin. 

Em naxwazin zêdetir mînakên zarokan bibihîzin ku di dibistanê de ne baş in, ku fikarên dêûbavan nayên bihîstin. Em tercîh dikin ku çîrokên li ser zarokên mîna Mariusê piçûk, ku vê payîzê dest bi pola 2yemîn kir, bibihîzin. Marîûs jî di zikê wî de gûzek hebû. Dema ku dêûbav beriya destpêkirina dibistanê bi dibistanê re têkilî danîbûn, ew bi ciddî hatin girtin û dibistanê ji dêûbavan pirsî ku ew dikarin çi bikin da ku tiştên ku ji bo Marius çêtirîn çêbibin. Bi hev re, dibistan û dêûbav bi planek ku her kes pê kêfxweş bû derxistin. 

Marius hîn jî di roja yekem a dibistanê de di zikê wî de girêkek bi êş hebû. Her çend mezinan planek çêkiribin jî, wî bi tevahî ewle hîs nedikir. Diviyabû ku wî li ser laşê xwe hîs bikira, erê - ezmûna dîtin û lênihêrîna li dibistanê. Di roja yekem a dibistanê de, ji Marius re destek ewle hate dayîn ku li ser riya polê bigire û destûr jê re hat dayîn ku li pêş, nêzîkî mamoste rûne. Di heman demê de wî bi hostayî ezmûn kir ku dikaribû alîkariya mamoste bike ku pirtûkên xwe bide hevalên xwe û wî dît ku mezinên dibistanê bala wî dikişînin. Di roja sisiyan ya dibistanê de, gûzek di zikê wî de pir piçûktir bû û Marius dema ku got negiriya. bi xatirê te ji dayika xwe re li hewşa dibistanê.

Ev cureyên dibistanan hewcedariya zarokên me ne.

- Elin Gunnarsson & Ingri Bergin Solem
li ser navê Komîteya Zarokan û Dibistanan