Løvemammaeneen ን ስግረ-ጽላት ተቖጻጻሪ ዝሃቦ ርእይቶ

ከምቲ ቃል ዝኣተውዎ፡ ሎቨማማነ ነቲ ሓድሽ ተቖጻጻሪ ሰፊሕ ናይ ጽሑፍ ርእይቶ ኣቕሪቦም ኣለዉ። "ምትሕብባር ንህጻናት፡ መንእሰያትን ስድራቤቶምን". ኣብ ዙርያ ኣተሓባባሪ ህጻናት ዓቢ ተሳትፎ ተኻይዱ ብዙሓት ድማ ርእይቶ ሎቨማማኒን ሓቲቶም እዮም። እታውና ካብ 35 ገጻት ዘይውሕድ ሒዛ እያ ተዛዚሙ።

ኣብ ታሕቲ ምሉእ እታው ከተንብቡ ትኽእሉ ኢኹም። እታውና ከም PDF ኣብ ታሕቲ ናይቲ ጽሑፍ እውን ከተውርድዎ ትኽእሉ ኢኹም።

ብጽሑፍ ርእይቶ ናብ ስግረ-ጽላት ተቖጻጻሪ – ምትሕብባር ኣብ ኣገልግሎት ንህጻናት፡ መንእሰያትን ስድራቤቶምን።

ማእከላይ ስክፍታ ኣዴታት ኣንበሳ ብዛዕባ መምህር፤

እቲ ሓድሽ ስርዓተ ተቖጻጻርን ኣተሓባባሪ ህጻናትን ነቶም ብዓይነ ስውር ክሃርሙ ዝተገደዱ ኮሙናትን ወለድን ፍትሓዊ ኣይኮነን፣ መሪሕ ተቖጻጻሪ ኣብ ዘይብሉ ድማ ከምኡ ክቕጽል እዩ። ከምቲ ሕጂ ዘሎ መምርሒ፡ ነቶም ዝምልከቶም ስድራቤታት ብእኹል ደረጃ ዝሕግዝ ኣይኮነን። እቲ ተቖጻጻሪ ሸለልትነት ኣብ ምቕላዕ ብዙሕ የድህብ። እቲ ኣተሓባባሪ ህጻናት ዝተዘርግሐ ቅልጽም ናይቲ ኣገልግሎት ሓለዋ ህጻናት ክኸውን የብሉን፣ እንታይ ደኣ ኣብ ኩሉ ኣብ ዙርያ እቲ ህጻን ዘሎ ኣገልግሎታት ክሰርሕ ዝኽእል ነጻ ኣተሓባባሪ ክኸውን ኣለዎ።

ወለዲ ብዛዕባ መሰላትን ቅድመ-ምድላዋትን ሓበሬታ፡ ከምኡ’ውን ካብ መጀመርታ ሓገዝን እኹል ኣገልግሎታትን የድልዮም። ሓቀኛ ተሳትፎ ተጠቀምቲን ዝሓትት ኮሙንን የድልዮም፤ "ጽቡቕ ህይወት ክትነብር እንታይ የድልየካ?"»

ካብ ካልእ ነገራት ንላዕሊ ርክብ ዝገብርን ዝርከብን ኣተሓባባሪ፡ ውልቃዊ ተመኩሮ ዘለዎ ባዕሉ ዘስተማቐሮ ወይ ድማ ነቲ ኩነታት ንምርዳእ ኣዝዩ ጽቡቕ ክእለት ዘለዎ ኣተሓባባሪ የድልየና። እቲ ኣተሓባባሪ ንስድራቤታት ተኣማንነት ከርኢ ኣለዎ - ኣብ ጎኒ ስድራቤት ደው ዝበለ፡ ፍታሕ ዝርኢ፡ እንተተኻኢሉ ውህደት ዝተፈላለዩ ኣገልግሎታት፡ ከምኡ’ውን ንስድራቤት ወኪሉ ናብ ኮሙንን ካልእ ናይ ደገፍ መሳርሒታትን ከም ኣፍ ዝሰርሕ ሰብ።

እቲ መምርሒ ዝሰርሕ ካርታ ክኸውን እንተኾይኑ፡ ነቲ ዝምልከቶ መሬት ክገልጽ ክኽእል ኣለዎ። ስለዚ ኣዴታት ኣንበሳ ኣብቲ መምርሒ ዘሎ ጉድለታት ብዕቱብ ይሻቐለን፣ እዚ ድማ ብዛዕባ፤

ከቢድ፡ ዝተሓላለኸን ጠለብ ዝሓትትን ኩነታት ዘለዎም ህጻናትን መንእሰያትን።
ኣብ ምክትታል ብዙሕነት ዝተሓላለኸ ምዃኑ ዘርኢ መግለጺታት ጉዳያት።
ኣብ ውሽጢ እቲ ኣብ ውሽጢ ወይ ካብ መሰል ናይቲ ህጻን ኣተሓባባሪ ወጻኢ ጥራይ ከም ዝኾነ ዝቑጸር ደረጃ ኩነታት ብዙሕነት።
እቲ ኩነታት ንጹር ብዘይምዃኑ ዝልለየሉ ኮሙን ብዛዕባ ድሌታት ዝምልከት ውሳነታት ብኸመይ ክሕዞ ከም ዘለዎ ኣብነት።
ምስ ስፔሻሊስት ኣገልግሎት ጥዕና ምትሕብባር። እቲ ኮሙን ንነዊሕ እዋን ኣብ ሆስፒታል ዝጸንሑ ህጻናትን መንእሰያትን ብዝተኻእለ መጠን ናብ ገዝኦም ክምለሱ፡ ኣድላዪ ምክትታል ብምግባር ናይ ምድላው ፍሉይ ሓላፍነት ኣለዎ።
ናይ ምትሕብባርን ምውህሃድን ግዴታ፣ ምናልባት ካብ ቤት ትምህርቲ ብኸቢድ ኣብ ዝወጽእሉ እዋን ኣተሓባባሪ ህጻናት ክኸውን ይኽእል።
ኣብ መንጎ ወሃብቲ ኣገልግሎትን ስድራቤታትን ደረጃ ግርጭት ኣብ ዘለዎ ቦታ ዝተወሰነ ጽሬት ዘረጋግጽ ናይ ምውህሃድ ሓላፍነት ወይ ተራ ኣተሓባባሪ ህጻናት ብኸመይ ይሕዞ።

ብዛዕባ ዝሓሸ ኣገልግሎት ድሕነት ዝገልጽ ረቂቕ ኣቀራርባታት፡ ምውህሃድ ዘወሃህዳ ኣሃዱታት ኮሙንን ኣተሓባበርቲ ህጻናትን ብጭቡጥ ንስድራቤታት ለውጢ ንምምጻእ ግዜ ወይ ጸጋታት ዘይተመደበሎም፡ እቲ ለውጢ ኣብ ሕጊ ክገብሮ ዝዓለመ፡ ንዝኾነት ስድራቤት ዝሓሸ መዓልታዊ ህይወት ዝህብዋ ኣይኮኑን። ነገራት ብሓባር ይሰርሕ።

1. መእተዊ – ንረብሓ ቆልዓ ዝግበር ምትሕብባር

ዕላማ ዝገበረ ጉጅለ ንተቖጻጻሪ

"እቲ ተቖጻጻሪ ዕላማ ዝገበረ ጉጅለ፡ በቲ ኣብ ሕጊ ዝመጽእ ለውጢ ዝሽፈንን ንዕኡ ዝዓለመን ኣገልግሎት ድሕነት'ዩ።"

ኮሙን፣ ባይቶ ኣውራጃ፣ ግዝኣታውን ውልቃውን ተዋሳእቲ ከም ወነንቲ ኣገልግሎት
ኣብ ምክትታል ህጻናት፣ መንእሰያትን ስድራቤታትን ዝነጥፉ ኣገልግሎታትን ዓውድታትን ዝርከቡ ኣካየድትን ሰራሕተኛታትን።
ህጻናት፡ መንእሰያትን ስድራቤቶምን"

ሓደ ካብቶም ንተቖጻጻሪ ዕላማ ዝገበሩ ጉጅለታት ህጻናት፡ መንእሰያትን ስድራቤቶምን እዮም። እቲ መምርሒ ዝተነድፈሉ ኣገባብ፡ ከምኡ’ውን ኣብ ባህሪ ናይቲ መምርሒ ዝተመርኮሰ፡ ሓያሎ ቴክኒካዊ መግለጺታት፡ ቅጥዕታትን ሕጋዊ መወከሲታትን ንህጻናት ዝምችኡ ኣይኮኑን። ህጻናትን መንእሰያትን ትሕዝቶ ናይቲ መምርሒ ንምርዳእ ዕድል ኣይክህልዎምን እዩ። ሎቨማማመን፡ እቲ መምህር ምስ ምሉእ እቲ ዕላማ ዝገበረ ጉጅለ ንኽላመድ ክስርዓሉ ከም ዝኽእል ይኣምኑ። እዚ ድማ ትሕዝቶን ትርጉምን ነፍሲ ወከፍ ኣርእስቲ ብምግላጽ ክግበር ይከኣል፣ ኣብ መጀመርታ ኣብ ምዕራፋት ንኣብነት። ኣብ ንህጻናትን መንእሰያትን ብቐሊሉ ክትረኽቦም እትኽእል ሩብሪክ።

ንብዙሓት ስድራቤታት እቲ ዝዓበየ መሻርኽቲ እቲ ኣብቲ መምርሒ ከም ተፈጥሮኣዊ መሻርኽቲ ዘይተገልጸ ስፔሻሊስት ኣገልግሎት ጥዕና ምዃኑ ጸገም ኣለዎ። እዚ ድማ ብመሰረት... ብሕጊ ናይ ቆልዓ ኣተሓባባሪ መሰል ኣለዎ፣ ኣገልግሎት ጥዕናን ክንክንን እውን ኣድላይነት ክህልዎ ኣለዎ። እቶም ህጻናት ናይዚ መሰል እንተሃልይዎም፡ እቶም ስፔሻሊስት ኣገልግሎት ጥዕና ነቲ ህጻን ብውሑድ ይኹን ብውሑድ ደረጃ ይከታተልዎ ኢልካ ምሕሳብ ባህርያዊ እዩ። ኣብቶም ብኸቢድ ዝሓመሙ ህጻናትን መሕወዪ ኩነታት ዘለዎም ህጻናትን ኣብ ዘሳትፍ ጉዳያት፡ ምትሕብባር ምስቲ ፍሉይ ኣገልግሎት ጥዕና ምሉእ ብምሉእ ኣብቲ ህጻን ኣብ ገዛ ክነብር ኣብ ምኽኣል ዝተመርኮሰ እዩ፡ ምኽንያቱ እቶም ስድራቤታት መብዛሕትኡ ግዜ ኣብተን ህጻናት ዝነብሩለን ኮሙናት ንኣሽቱ ናይ ገዛ ሆስፒታላት የካይዳ።

ህጻናት፡ መንእሰያትን ስድራቤቶምን ኣብቲ መምርሒ ውሑዳት ኣብነታት ጉዳይ ስለዘለዎ፡ ንነብሶም ከቕንዑን፡ ኣብቲ ናይ ምድላይ ዓውዲ ከመይ ጌርካ ቃላት ምድላይ ከም እተእቱ ምኽርታት ምርካብን ብተዛማዲ ጸገም ዘለዎ ይመስል።

እቲ ተቖጻጻሪ ከምቲ ሕጂ ዘሎ ወሃቢ ኣገልግሎት ብግልጋሎት ድሕነት ህጻናት ኣዝዩ ዝጽሎ ብምዃኑ ዓበይቲ ናይ ኮሙን ብድሆታት ኣለዉ። ማዕረ ማዕሪኡ ድማ፡ ኣብ ከቢድ ናይ ቤት ትምህርቲ ዘይምህላው ተራ ኣገልግሎት ሓለዋ ህጻናት ንምጽራይ ዝድግፉ ኣዝዮም ንጹራት ዋሕዚታት ኣለዉ። ኣማራጺ ኣካላት እንታይ ምዃኖምን ኣድላይነት ምውህሃድን ብዙሕ ኣይግለጽን።

"ቤት ትምህርቲ ዘይምህላው" ወይ "ቤት ትምህርቲ ምእባዩ" ዝብል ምድላይ ኣብቲ ናይ ምድላይ ዓውዲ ኣብቲ መምህር 0 ምህራም ይህብ። ብዙሓት በቲ ዝተኣታተወ ለውጢ ሕጊ ዝተሸፈኑ ህጻናትን መንእሰያትን፡ ብልክዕ ምስ ዘይምምሃር ትምህርቲ ይቃለሱ፡ ወይ ከም ሕልኽላኽ ወይ ሳዕቤን ናይቲ ዘለዎም ኩነታት፡ ወይ ከም ምንቁልቋል ስራሕ ንባዕሉ። እዞም ህጻናት እዚኦም በቲ ዝግብኦም ድንጋገ ንኽማልኡ፡ እዚ ኣብቲ መምህር ባህርያዊ ኣርእስቲ ክኸውን ኣገዳሲ እዩ፡ ምኽንያቱ ነዞም ህጻናት ኣብ ናይ ትምህርቲ ሃዋህው ንኽሳተፉ ዕድል ንምሃብ ብብዙሕ ደረጃታት ዝግበር ስንቂ ኣገዳሲ እዩ። ብተወሳኺ ናይ ኒውሮዲቨርጀንት ህጻናት፣ ናይ ህጻናት ምሕዋይ ወይ ብዙሕ ተግባራት ዘለዎ ፍልልይ ናይ ጉዳይ ኣብነታት የለዉን። ኣብ Løvemammaene ብዙሕ ግዜ ደቅና ኣዝዮም "ፍሉያትን ብርቂን" ወይ "እዚ ሕጂ ትብሎ ዘለኻ ምናልባት ኣይክኸውንን እዩ" ዝብል ግብረ መልሲ ንረክብ። እዚኦም ግን ደቅና እዮም፣ ንሳቶም ድማ ዝተሓላለኹን ፍሉያትን እዮም፣ ንሕና ግን ብሓባር ዓቢ ጉጅለ ኢና፣ እቶም ስርዓታት ድማ ነቶም ቆልዑ "ኣዝዮም ፍሉያት" ኢሎም ከይገለሉ ነቲ ብጭቡጥ ዝተሓላለኸ እውን ከአንግድዎ ክኽእሉ ከምዘለዎም ኣብ ግምት ከእትዉ ኣለዎም።

ውዕል መሰላት ህጻናት ኣብ መስርሕ ፍርዲ

እተን ኣዴታት ኣንበሳ "ዝበለጸ ረብሓ ናይቲ ህጻን"ን ውዕል መሰላት ህጻንን ኣብ ምሉእ እቲ መምርሒ ብንጹር ክግለጽ ኣለዎ እምበር ኣብ መጀመርታ ኣብ ርእሲ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ድሕሪኡ ድማ ኣብ ገለ ቦታታት ቃላትን ሕጡበ-ጽሑፋትን ንምርካብ ይኣምና። ኣብቲ መምርሒ። ብመንገዲ እቲ መምርሒ ንውዕል መሰላት ህጻናት ብምንጻር፡ እቲ ንመምርሒ ዝኸውን ዕላማ ዝገበረ ጉጅለ ኣበይ ከድህብ ከም ዘለዎ እውን ብንጹር ትገልጽ።

ውዕል ሓለዋ ህጻናት ምሕደራ ጉዳያት ስሉጥ፣ ንህጻናት ዝምችእን ብቐሊሉ ዝረኽቦን ክኸውን ኣለዎ (UN Children’s Committee 2013)። ማለት፤

ውጽኢታዊ: ኣብቲ መስርሕ ንረብሓ ናይቲ ህጻን ምሕላው ማለት ንኻልእ ነገራት ሓዊሱ ብዙሕ ግዜ ክወስድ የብሉን ማለት እዩ። ህጻናት ኣብ ግዜ ካብ ዓበይቲ ዝተፈልየ ኣረኣእያ ኣለዎም፣ ስለዚ ድማ እቲ መስርሕ ክጎትት ጎዳኢ ክኸውን ይኽእል።

ንህጻናት ዝምችእ፦ እቲ መስርሕ እቲ ቆልዓ እንታይ ይኸውን ከምዘሎ ንኽርዳእ ዕድል ዝረክብ ክኸውን ኣለዎ። ንህጻናት ምሕዝነት፡ ቈልዑ ዝርድእዎ ዓይነት ቋንቋ ምጥቃም የድሊ።

ብቐሊሉ ዝብጻሕ፦ ህጻናትን መንእሰያትን መሰሎም ንኽሕለዉ፡ ምድላዋት ምትግባርን ጥርዓንን ክፍለጡን ክበጽሖምን ኣለዎ።

ከምኡውን ርአ፤

https://www.udir.no/regelverk-og-tilsyn/skole-og-opplaring/Slik-ivaretar-du-barnekonvensjonen-i-saksbehandlingen/

ድምጺ ህጻናትን መንእሰያትን - ተሳትፎን ተሳትፎን

ድምጺ እቲ ቆልዓ ብንጹር ምሕላፉ ባህ ዘብል እዩ። ይኹን እምበር፡ ድምጺ እቲ ህጻን ብIP ክስማዕ ዘለዎ ካልኦት ቦታታት እውን ምጥቃስ የድሊ፡ ከም ገምጋም ክኢላታት (PPT)፡ IOP (ቤት ትምህርቲ) ከምኡ’ውን ኣብ ጉዳይ ምሕደራ ህዝባዊ ኣገልግሎታት (ኣገልግሎት ጥዕናን ክንክንን)፡ ምእንቲ... እቲ ሓላፊ እዚ ድምጺ እዚ ብኸመይ ብዅሉ መገዲ ነቲ ህጻን ወይ መንእሰይ ዝምልከት ሰነዳት ክሓልፍ ከም ዘለዎ ሞዴል ይገብር።
እቲ ቆልዓ ባዕሉ ቃላዊ ቋንቋ ኣብ ዘይብሉ፡ ወይ ድማ ምኽንያቱ ወለዲ ድምጺ ናይቲ ቆልዓ ከም ዝኾኑ እውን ኣብቲ መምህር ብንጹር ክግለጽ ኣለዎ። ካልኦት ኩነታት ክረዳድኡ ኣይክእሉን እዮም። ድምጺ እቲ ህጻን ከምቲ ዝተሓሰበ ምእንቲ ክጥቀመሉ ነቶም ህጻናት ናይ ምዝርራብ ዕድል ክረኽቡ ምሕጋዝ እውን ንረብሓ ኮሙን ክኸውን ይግባእ። ስለዚ እቶም ህጻናት ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ መንጎ ክልተ መንበር ተታሒዞም ስለዘለዉን ዝረዳድኡሉ ቋንቋ ስለዘይወሃቦምን፡ ተራ ኣተሓባባሪ፡ ንኣስክ (ኣማራጽን መመላእታን ርክብ) ዘድልዮም ህጻናት ብኣግኡ ጻዕርታት ክግበር ክገብር ኣለዎ።

እቲ ቆልዓ ዝበለጸ ገምጋም

እቲ መምርሒ ንውዕል መሰላት ህጻናት ዝምልከት ቁልፊ መወከሲታት የብሉን፣ እዚኦም ድማ ዓንቀጻት 13፣ 23ን 24ን ሓዊሱ፣ እዚኦም ድማ ኣገደስቲ መዳያት ናይቲ መምርሒ ዝሽፍኖም ሕጊ ዘጠቓልሉ እዮም። ዓንቀጽ 13 ድምጺ ናይቲ ህጻን ክሳብ ክንደይ ዝተፈላለየ ክኸውን ከም ዝኽእል ንጹር መምርሒታት ብኸመይ ከም ዘቐምጥ ኣስተውዕል። ካብዚ ሓሊፉ ካብ ጽሑፋት ኣገደስቲ ቁንጫላት ይስዕብ። እቶም ጽሑፋት ብምሉኦም ብመወከሲ ኣብ ትሕቲ፤

ዓንቀጽ 13 ብዛዕባ ናጽነት ሓሳብካ ምግላጽን ሓበሬታን

1. እቲ ህጻን ሓሳብካ ብናጽነት ናይ ምግላጽ መሰል ኣለዎ፤ እዚ መሰል እዚ ዶባት ብዘየገድስ ዝኾነ ዓይነት ሓበሬታን ሓሳባትን ናይ ምድላይ፣ ምቕባልን ምትሕልላፍን ናጽነት የጠቓልል፣ ብኣፍ ይኹን ብጽሑፍ ይኹን ብሕትመት፣ ብስነ-ጥበባዊ መልክዕ ወይ ብዝኾነ እቲ ቆልዓ ዝመረጾ ናይ መግለጺ ኣገባብ።

ዓንቀጽ 23 ተግባራዊ ፍልልይ (ስንክልና)

1. ናይ ኣእምሮ ወይ ኣካላዊ ስንክልና ዘለዎ ህጻን ኣብ ትሕቲ ክብሪ ዘረጋግጽ፣ ናጽነት ዘስፋሕፍሕን ንጡፍ ተሳትፎ እቲ ህጻን ኣብ ሕብረተሰብ ኣበርክቶ ዝገብርን ኩነታት ምሉእን ጭዋን ህይወት ክህልዎ ከምዘለዎ ይግንዘቡ።

2. ተኻታዕቲ ወገናት ስንኩላን ህጻናት ፍሉይ ክንክን መሰል ከም ዘለዎም ስለ ዝግንዘቡ፡ ኣብ ውሽጢ እቲ ዘሎ ኣገባብ፡ ነቲ ቅድመ ኩነት ዘማልኡ ህጻናትን ኣለይቲ ህጻናትን ነቲ ዝሓተትዎን ርትዓዊ ዝኾነን ሓገዝ ከም ዝረኽቡ ከተባብዑን ከረጋግጹን ኣለዎም። ምስ ኩነታት እቲ ቆልዓን ኩነታት ወለዲ ወይ ካልኦት ኣለይትን ዝዛመድ።

3. ስንኩላን ህጻናት ፍሉይ ድሌት ከምዘለዎም ስለዝተገንዘበ፡ ብመሰረት ቁጽሪ 2 ዝወሃብ ሓገዝ፡ እዚ ኣብ ዝከኣለሉ እዋን፡ ኣብ ተመሳሳሊ እዋን፡ ፋይናንስ ወለዲ ወይ ካልኦት ኣለይቲ ኣብ ግምት ኣብ ዝኣትወሉ እዋን፡ ብነጻ ይወሃብ፡ ከምኡ’ውን እቲ ሓገዝ ስንኩላን ህጻናት ኣድማዒ ተበጻሕነትን ክረኽቡን ምእንቲ፡ ንኣስተምህሮ፡ ስልጠና፡ ኣገልግሎት ጥዕና፡ ኣገልግሎት ተሃድሶ፡ ምድላው ንህይወት ስራሕን መዘናግዒ ዕድላትን ብዝበለጸ መንገዲ ንማሕበራዊ ውህደትን ውልቃዊ ምዕባለን ናይቲ ህጻን ብዘደንፍዕ መንገዲ፡ እንተላይ ናቱ... ባህላውን መንፈሳውን ምዕባለ።

ዓንቀጽ 24 ብዛዕባ ጥዕና

1. ተኻታዕቲ ወገናት እቲ ህጻን ካብቲ ዝለዓለ ክብጻሕ ዝኽእል ደረጃ ጥዕና ተጠቃሚ ናይ ምዃንን ንሕማምን ምሕዋይን ዝኸውን ኣማራጺታት ሕክምና ናይ ምርካብን መሰሉ ኣፍልጦ ይህቡ። እቶም ተኻታዕቲ ወገናት ዝኾነ ህጻን ከምዚ ዓይነት ኣገልግሎት ጥዕና ናይ ምርካብ መሰሉ ከይምንጠል ክጽዕሩ ኣለዎም።

2. ወገናት ነዚ መሰል ምሉእ ብምሉእ ንምትግባር ክሰርሑን ብፍላይ ድማ ግቡእ ስጉምትታት ክወስዱ ኣለዎም:..

..ረ) ምክልኻል ጥዕናዊ ክንክን፣ መምርሒ ወለዲ፣ ከምኡ እውን ኣብ ውጥን ስድራቤት ምምሃርን ኣገልግሎታትን ምምዕባል።

ከምኡውን ርአ፤

https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/fns-barnekonvensjon/id88078/

ዝተሓላለኹ ብድሆታት

ኣብ ሕግታት ኣገልግሎት ድሕነት ዝርከቡ ድንጋገታት ምትሕብባር፡ ንሓደ ድርቅና ዝመልኦ ጸገም ንምፍታሕ ዝግበር ፈተነ እዩ። እቲ ኣብቲ መምርሒ ዘሎ መግለጺታት ጉዳይ ግን ንብዙሕ ዝተሓላለኸ ብድሆታት ዘመልክት ኣይኮነን። እተን ኣዴታት ኣንበሳ፡ እቲ ኣብ ሕጊ ዝመጽእ ለውጢ ዝምልከተን ስድራቤታት ዘጋጥመን ብድሆታት ዝያዳ ኣብ ክውንነት ዝቐንዐ ኣብነታት ከምዘድሊ ይርእያ።

ብዙሓት ኮሙናት ንሕክምናዊ ሳይንስ ዓቢ ምዕባለ ንኽገብር ዕጥቂ ከምዘይብለን እውን እናተነጸረ ይመጽእ ኣሎ። ቅድሚ ሕጂ ብህይወት ዘይነበሩ ህጻናት እናበዝሑ ይድሕኑ ኣለዉ፡ ስለዚ ድማ ብኸቢድ ዝሓመሙ ህጻናት ምስ ወለዶምን ኣሕዋቶምን ክነብሩ ናብ ገዝኦም ናብ ኮሙናቶም ይመጹ ኣለዉ። ወለዲ ንውላዶም ህይወት ዘድሕንን ኣገዳሲ ሕክምናን ኣብ ገዛ ንኽፍጽሙ ይስልጥኑ። ንኹሉ ድሌታት ናይቲ ህጻን ብደረጃ ሕክምናዊ፡ ስምዒታውን ምዕባለኣውን ምክትታል ኩሉ ዝበልዕ ዕማም እዩ። ብዛዕባ እቶም ብማእከላይ ሰራውር ካቴተር ምስ IV ቱቦታት ተተሓሒዞም ህይወቶም ዝነብሩ ህጻናት፡ ትራኪዮስቶሚ፡ ደገፍ ምስትንፋስ ዘለዎም ህጻናት፡ ስቶማስን ጽዑቕ ባህሪ ዘለዎ ምውቃዕን ኢና ንዛረብ ዘለና። እዘን ስድራቤታት ንባዕለን ወለዲ፡ ነርስታት፡ ፊዚዮቴራፒስትን መምህራንን ኣብ ዝኾናሉ ገዛውተን ንኣሽቱ ሆስፒታላት የካይዳ። ነቲ ቆልዓ ፈጺሞም ክገድፍዎ ወይ ካብ ቅድሚኦም ክገድፍዎ ኣይክእሉን እዮም። ሓያሎ ካብዞም ህጻናት እዚ ንምፍጻም ክልተ ሰባት ክህልዉ ዘለዎም ጸገማት ኣብ ዝፍጠሩሉ ኣገባባት ይምርኮሱ። ከም ሎሚ ብዙሕ ግዜ ሓደ ካብቶም ወለዲ ኩሉ ግዜ ምስ ገዛ ተኣሲሩ ከም ዘሎ ትርኢ። ብዙሓት ኮሙናት ዋላ ንሓቀኛ ረድኤት ኣብ ከምዚ ኩነታት ደው ክብላ ኣገባባትን እኹል ስልጠናን የብለንን። ብዙሕ ግዜ ብዛዕባ ወለዲ ካብቲ ሰራሕተኛታት ጥዕና ዘለዎም ዝዓበየ ልኡኽ ሕክምና ዘለዎም ንሰምዕ ኢና፣ ምኽንያቱ እቶም ወለዲ ኩሉ ግዜ ኣብቲ ቦታ ስለዘለዉ፣ ነዚ ገምጋማት ብቕኑዕ መሰረት ንምግባር ብተመኩሮን ምክትታልን ብስፔሻሊስት መርበብ ክንክን ጥዕና ዝዓበየ ፍልጠት ኣለዎም። ካብ ሓደ ሰራሕተኛ ኣብ ውሽጢ ሓደ ሰሙን ካብ 2-3 ፈረቓ ዝሰርሕ።

ዝተሓላለኸን ነዊሕን ግዜ ዝወስድ ሕክምናዊ ድሌታት ዘለዎም ህጻናት ምሉእ ብምሉእ ኣብ ጽቡቕ ዝሰርሕ ናይ ሓባር ቦታ ይምርኮሱ፣ ኣብ መላእን ኣብ መንጎን ደረጃታት ኣገልግሎታትን ሞያታትን ንዝግበር ርክብ። ይኹን እምበር፡ እቲ ንጠለባት ናይቲ ህጻን ብዝበለጸ ዝፈልጥ ዝሕክም ትካል፡ ንኻልኦት ኣብ መርበብ ኣገልግሎት ከም መሪሕ ትካል ኮይኑ ቦታ ክወሃቦ፡ ጽሬት ኣገልግሎት ክበጽሕ ፍጹም ወሳኒ እዩ። ክሳብ እቲ ቆልዓ ህይወቱ ዝነብረሉ ቆልዓ። ኣብዚ ከነነጽር ንደሊ፡ ተራ ናይቲ ስፔሻሊስት ኣገልግሎት ጥዕና ክግለጽ ኣገዳሲ ምዃኑ፡ ከምኡ’ውን ነቲ ዘለዎም ክእለትን ተመኩሮን ምጥቃም ኣገዳሲ ምዃኑ ብንጹር ክግለጽ ንፈቱ። እቲ ምውህሃድ ብደረጃ ኮሙን ሰባት ኣብቲ ኮሙን ባዕሉ ዝበለጸ ዝመስሎ ተነጺሎም መርገጺ ከምዘይሕዙ ከረጋግጽ ኣለዎ።.

ኣብ ተቖጻጻሪ ቃላት ንምቕራብ ዝቐረበ ሓሳብ፤

እቶም ዝተሓላለኹ ሕክምናዊ ባህሪ ዘለዎም ሓዊሱ ዓበይቲን ዝተሓላለኹን ብድሆታት ዘለዎም ቆልዑ ዘለዎም ስድራቤታት፡ እቶም ኣገልግሎታት ኣብ ዙርያ እዞም ህጻናት ሓላፍነት ንኽስከሙ እንታይ ከምዘድሊ ኣብቲ ናይቲ ክኢላ ኣገልግሎት ጥዕና ዝህቦ ምኽሪ ይምርኮሱ። እቲ ኮሙን ካብቲ ስፔሻሊስት ኣገልግሎት ጥዕና መምርሒ ክረክብን ክከታተልን ኣለዎ፣ ምኽንያቱ እቲ ስፔሻሊስት ኣገልግሎት ጥዕና ካብቲ ኮሙን ዘለዎ ንላዕሊ ኣብዞም ህጻናት ዝዓበየ ክእለት ኣለዎ።

ኣብ ምሕዋይ ዝርከቡ ህጻናት ብዝምልከት፡ ከምኡ’ውን ናብ መወዳእታ ምዕራፍ ምስግጋርን ሞት ህጻናትን፤

ከምዚ ሕጂ ዘሎ ኩነታት፡ ሓደ ቆልዓ ክመውት ኣብ ዝቐረበሉ እዋን፡ ገና ኣዝዮም ብዙሓት ስድራቤታት በይኖም ይተርፉ። ኣብ ገዛ ዘለዉ ስድራቤታት ኣብ መንጎ ስፔሻሊስት ኣገልግሎት ጥዕና፡ ኮሙንን ገዛን እኹል ምትእስሳር ከይተገብረሎም ይተርፉ። ኣብ ትሕቲ ሓላፍነት ምርግጋጽ ኣገልግሎት ኮሙን፡ ብፍላይ ኣብቲ ፍሉይ ክእለት ዘለዎ ገዛ ዝግበር ክንክን ጥዕና ኣብ BPA ዝተሓወሶ መሰል ክኸውን ከም ዘለዎ ነመልክት። ብተወሳኺ ኣብ መዓልታዊ ቤት ትምህርትን መዋእለ ህጻናትን ናይ ህጻን ሓገዝን ጥዕናዊ ድሌታትን ብናይ ገዛእ ርእስኻ ሓገዝቲ BPA ክትሽፍን ናይ ምኽኣል መሰል ምህላው ኣገዳሲ እዩ። እዚ ድማ ኣብ ኣገልግሎታት ሓቀኛ ናጽነት ምርጫ ንኽህሉ ኣበርክቶ ክገብርን ንቐጻልነት መሰረት ክኸውንን፣ ንረብሓ ናይቲ ህጻን ዝሕሉን ኣብ ሕክምናዊ ምክትታል ናይቲ ህጻን ጽሬት ዘረጋግጽን እዩ።

ናይቲ ህጻን መወዳእታ ምዕራፍን እዚ ዝውክሎ ቅልውላውን እውን ኣብ ገዛ ናይ ምህላው ዕድላት ክመጽእ ከሎ ፍሉይ ትኹረት ክህልዎ ይግባእ። ኣብዚ ብፍላይ ነቲ ኣብ ልዕሊ ወለዲ ጥራይ ዝወድቕ ዓቢ ሓላፍነት ኢና ንሓስብ ዘለና፣ ምስቲ ቆልዓ ዝቐርብ ኣዝዩ ዝተዋደደን ብቑዕን ናይ ደገፍ ኣገልግሎት እንተዘይሃልዩ። ኣብዚ ምዕራፍ እዚ ስለዚ ምስቲ ኣብ ዙርያ እቲ ህጻን ዝሰርሕ ጉጅለ 24/7 ናይ ርክብ ኣማራጺ ክህልወካ ኣገዳሲ እዩ፣ ከምኡ’ውን ኣብቲ ኮሙን ናይ ምፍላጥ ተግባር ክህሉ ኣገዳሲ እዩ።

ወለዲ ብዛዕባ ምልክታት መወዳእታ እንታይ ምዃኖም፡ ከምኡ’ውን መወዳእታ ምዕራፍ ብኸመይ ክምዕብል ከም ዝኽእል ፍልጠት ክረኽቡ ኣለዎም። ብፍላይ ኣብ መዳይ ቃንዛ ምፍዋስ ብትኽክል ዝተቖፀረ መጠንን ዝርከቡ መድሃኒታትን ዘለዎ ኩለመዳያዊ ውጥን መድሃኒት የድሊ። ወለዲ እውን እቲ ቆልዓ ክመውት ከሎን ድሕሪኡ ኣብ ዝህልዉ መዓልታትን ኣብ ውጥን ስራሕ ከም ነጥብታት ከም ነጥብታት ንዓኣቶም ኣገዳስን ዋጋ ዘለዎን ንኽነድፉ ደገፍ ክወሃቦም ኣለዎ።

ድሕሪ ሞት እቲ ቆልዓ፡ ንነብሶም ከም ወለዲ ይኹን ንኣሕዋት፡ ዝኾነ ዓይነት ናይ ሓዘን ደገፍ ወይ ምክትታል ዝረኽቡ ኣዝዮም ውሑዳት እዮም። ገለ ክፋል ናይዚ ምክትታል ኣብተን ኣብ ዞባዊ ሆስፒታላት ዝርከባ ናይ ህጻናት መሕወዪ ክንክን ጉጅለታት ክውሰኹ ይግባእ፣ ድሕሪኡ ግን እዘን ጋንታታት ነዚ ድሌት ንምምላእ ዓቕምን ኣብ መንጎ ሞያታት ዝካየድ ክእለትን ክህልዎም ኣለዎ።

እተን ኮሙናት ምስተን ኣብቲ ሆስፒታል ዘለዋ ዞባዊ ጉጅለታት መሕወዪ ህጻናት ብምትሕብባር፡ ኩለመዳያዊ ምክትታል ንምርግጋጽ ብቐረባ ክሰርሓ ኣለወን። ግን እተን ኮሙናት ኣብዚ መዳይ ክእለት ክሃንጻ እውን ኣገዳሲ እዩ፣ ምኽንያቱ ካብቲ ባዕሉ ኒዩክለራዊ ስድራቤት ንላዕሊ ቆልዓ ምስ ሞተ ዝጽለዉ ሰባት ኣዝዮም ዝበዝሑ እዮም። ዓበይቲ ኮሙናት ከምቲ ኮሙን ስታንጅን ኮሙን ስታቫንገርን ካልኦትን ዝገበርዎ ናይ ገዛእ ርእሰን ናይ ህጻናት ናይ መሕወዪ ክንክን ጉጅለታት ክምስርታ ይምከራ። ንኣናእሽቱ ኮሙናት ኣብ መንጎ ኮሙናት ዝግበር ምትሕብባር ኣገዳሲ ክኸውን ይኽእል እዩ እንተዘይኮይኑ ድማ ናይ ኮሙናት ናይ ቅልውላው ጋንታታት ንኸምዚ ዝበለ ኩነታት ንምግጣም ስልጠናን ብቕዓትን ክወስዳ ኣለወን። በዚ መንገዲ እዚ ናይቲ ኮሙን ናይ ቅልውላው ጉጅለ ንኽልቲኦም ስድራቤታትን ሰራሕተኛታት ናይቲ ኮሙን ህጻናትን ክሞቱ ከለዉ ዝጽለዉ ጸጋ ክኸውን ይኽእል።

ንመግለጺ ጉዳይ ዝምልከት ሓሳባት፤

1ይ ጉዳይ፡ ፍሉይ ስልጠና ሰራሕተኛታት ዘድልዮም ሕክምናዊ ድሌታት ዘለዎም ህጻናት

ሶፍያ ምስ ኣዲኣን ኣቡኣን ክልተ ኣሕዋታን እያ ትነብር። ሳሕቲ ንመዓንጣ ዝጸሉ ኩነታት ኣብ TPN (intravenous nutrition) ጽግዕተኛ እያ ማለት እዩ። እዚ ድማ ኣብ ማእከላይ ሰራውር ደም ካቴተር እያ እትቕበሎ። እቲ ኩነታት ሶፍያ ኣብ ኣካላታ ብዙሕ ቃንዛ ኣለዋ ማለት እውን እዩ፣ ስለዚ ድማ ለይቲ እውን ድኹም ድቃስ ትድቅስ።

እቶም ወለዲ ንኽልተ ኣሕዋት ሶፍያ ግዜ ከም ዘይብሎም ይረኽቡ። እቲ ዝነኣሰ ናብ መዋእለ ህጻናት ክኸይድ ከሎ፡ እቲ ዓቢ ሓው ድማ ናብ ካልኣይ ደረጃ ይኸይድ። እዚ ወትሩ ውሽጣዊን ስቕ ዝበለን ወዲ ዝነበረ ሓው፡ ሶፍያ ኣዝያ ክትሓምምን ብኣምቡላንስ ክትመጽእን ዝረኣየሉ ተኸታታሊ ጽዑቕ ፍጻመታት ብምኽንያት ዝተደናጐየ ግብረ መልሲ ኣጋጢምዎ እዩ። ሕጂ ኣብ ቤት ትምህርቲ ብጭንቀት ይቃለስ ኣሎ። ናብ መዋእለ ህጻናት እትኸይድ ንእሽቶ ሓፍቲ ዝያዳ ንጡፍን ንደገ እትወጽእን ሰብ እያ።

እታ ስድራቤት ምሉእ ብምሉእ ኣብ ገዛ ተዓጽያ ይስምዓ፡ ምኽንያቱ ሶፍያ ምስ ናይ ጥዕና ብድሆታታ 24 ሰዓታት ምክትታል የድልያ። ኣቦ ሶፍያ ፈረንሳዊ ስለዝኾነን ኖርወጅያንን እንግሊዝኛን ብሕማቕ ስለዝዛረብን ኣደ ንመብዛሕትኡ ኣኼባታትን ምትእስሳርን ሓላፍነት ክትወስድ ኣለዋ።

ሎሚ እዛ ስድራቤት ዘጋጥማ ብዙሓት ጭቡጣት ብድሆታት ኣለዉ፤

- ሶፍያ ንሕማም ምጥሓስ መርመራ የድልያ፣ ምኽንያቱ ምውቃዕ ጀሚሩ ኣሎ።

- እቲ ዝነብሩሉ ገዛ ንሰለስተ ቆልዑ፡ ከምኡ’ውን ብዙሕ ሕክምናዊ ናውቲ ዘድልዮ ቆልዓ ንምቕማጥ ዝምችእ ኣይኮነን።

- ዓቢ ሓው ንናይ ጭንቀት ጸገማቱ ምክትታል የድልዮ፡ ኣብታ ቤት ትምህርቲ እትርከብ ነርስ ጥዕና ግን መተካእታ ከይተመዘዘ ኣብ ናይ ሕማም ዕረፍቲ እያ ዘላ።

- ናይቲ ዞባዊ ሆስፒታል ናይ ገዛ ሆስፒታል ኣብቲ ኣብ ወሰን ሓደ ኮሙን ዝርከብ ሶፍያ እትነብረሉ ቦታ ኣይበጽሕን እዩ።

- ሶፍያ ኣብ ቤት ትምህርቲ ውሑድ ስለ ዝኾነት ምምሃር ናብ ገዛ ምምሃር ክትቅይር ኣለዋ። ኣድላዪ ምቁጽጻር ረኽሲ ኣብ ግምት ዘእተወ ጽቡቕ ውጥን ዘለዎ ስልጠና የድሊ።

- እቶም ወለዲ ሶፍያ ነቲ እናወሰኸ ዝኸይድ ዘሎ ድሌት ምቑጣብ ጸዓት ክከናኸን ዝኽእል ዘድልያ ሓገዛት እንተሃልይዋ ይሓስቡ፣ ንሳ ግን ገና ክትጻወሮ ኣብ እትኽእለሉ እዋን ምስ ወለዳን ኣሕዋታን ምውጻእ ባህ ይብላ።

እታ ስድራቤት ኣተሓባባሪ ህጻናት፡ ከምኡ’ውን ንመወዳእታ ምዕራፍ ዝኸውን ውጥን፡ ንዝሓመሙ ወለዲ ዝኸውን ህጹጽ ውጥን ሓቲታ ኣላ። ሶፍያ ኣብ ትሕቲ ኣምር ምሕዋይ ዝወድቕ መርመራ ከምዘለዋ ክዛረቡ ኣይከኣሉን፡ ሕጂ ግን ኣባላት ናይ ሓደ ኣብዚ መስርሕ ንጡፍ ምዃን ኣገዳስነቱ ንኽርድኡ ዝሓገዞም ናይ ተጠቃሚ ትካል ኮይኖም ኣለዉ፡ ስለዚ... ብዝተኻእለ መጠን ብዛዕባ ህይወቱን መወዳእታ ህይወት ሶፍያን ግዜኡ ምስ ኣኸለ ክውስኑ ይኽእሉ። እቶም ወለዲ ነቲ ዝቕጽል ናይ ሓላፍነት ጉጅለ ኣኼባ ይፈርሕዎ ኣለዉ ምኽንያቱ ኣብቲ ኮሙን ምስቲ ኣካያዲ ጉዳይ ጉዳይ ጎንጺ ስለዝተፈጥረ ነቲ ኣኼባታት ኣጸጋሚ ይገብሮ።

2ይ ጉዳይ፡ ውሁድ፡ ዘይተፈትሐን ዝተሓላለኸን ብድሆታት ዘለዎም ህጻናት – ብዙሕ ተግባራዊ ፍልልይ

ሊዝ ምስ ኣዲኣን ኣቡኣን ዓባይ ሓፍታን እያ ትነብር። ሊዘ ድሕሪ ምውላዳ ኣብ ዝነበሩ ኣዋርሕ፡ ኣብ ምዕባለ ምዕባለ ዘይምህላዉ ዘሻቕሎም ዝነበረ ወለዲ ጥራይ እዩ። ሊዝ ብሞተር ካብ መዛኑኣ ድሒራ ትኸይድ ነበረት፡ ብዙሕ ዓይኒ ዓይኒ ትራኸብ ነበረት። ሊዝ ጓል 1 ዓመት ምስ ኮነት ጥራይ እዩ ኣብቲ ስፔሻሊስት ኣገልግሎት ጥዕና መርመራታት ተጀሚሩ ኣብ ዝቐጸለ ዓመት ድማ ተወሳኺ መርመራታት መጺኡ፤ ኦቲዝም፡ ዝተሓላለኸን ዝተሓላለኸን ሕማም ምጥሓስ፡ ከቢድ ምዝንባዕ ኣእምሮን ኣብ መወዳእታ ድማ ሳሕቲ ዝረአ፡ ገስጋሲ ዝኾነ ጉድለት ጂን። ሊዝ ኣዝዩ ውሑድ ትድቅስ፣ ምሸት ምሸት ድማ ክሳብ 6 ሰዓታት ብቐጻሊ ትነቅሕ። ሊዝ ብለይቲ እትኽተሎ ባህርያት፡ ሓደ ካብቶም ወለዲ ምሉእ ለይቲ ምስኣ ክኸውን፡ ምስ ነቕሐት ድማ ንቑሕ ክኸውን ይጠልብ።

ሊዝ ነተን ቀዳሞት 5 ዓመታት ኣብ ቀጻሊ ህጹጽ ምእታው እያ ኣሕሊፋተን፡ ኣብኡ ዓባይ ሓፍታ ኣብ ገዛ ኣምቡላንስን ሓኪምን ትዕዘብ ነበረት፡ ንዓመታት ኣብ ወርሒ ብዙሕ ግዜ።

ኣደ ቅድሚ ናብ ግዝኣት ምእታዎም ንናይ ሊሰ ናይ ምጥሓስ ምውቃዕ ንምፍላጥ ለይቲ ትነቅሕ። ከም ሓገዝቲ ዝተቐበሉ ኣላርማት ኣይቀስቅሱን እዮም። ቀትሪ ክልቲኦም ወለዲ ናብ ስራሕ ክኸዱ ከለዉ፡ ሊዝን ዓባይ ሓፍትን ድማ ኣብ መዋእለ ህጻናት ይርከቡ።

ኣብተን ዝዓበያ ሆስፒታላት ኖርወይ ብቐጻሊ ምእታው ይግበር ኣሎ፡ ሓድሽ መርመራታትን ሓድሽ ርኽበታትን ኣሎ። ምስቲ ስፔሻሊስት ኣገልግሎት ጥዕና እትራኸብ ኣደ እያ፡ ንኣተሓሕዛ ስቴታስ ኢፒለፕቲከስ፡ ጽጋብን ምስ ህጹጽ ሕክምናዊ ሓገዝ ርክብን ዝሕግዙ ልማዳት ይስኣል። ኣብ መንጎ እቲ ስፔሻሊስት ኣገልግሎት ጥዕናን ካልእ ኣብቲ ኮሙን ዘሎ ናይ ደገፍ መሳርሒታትን (ኣገልግሎት ጥዕናን ክንክንን፡ ፒፒቲ፡ መዋእለ ህጻናት፡ ነርስ ጥዕና፡ ፊዚዮቴራፒስት፡ ሞያዊ ቴራፒስትን ካልእን) ዘሎ እንኮ ምትእስሳር ኣደ እቲ ህጻን እያ። ካብ ስፔሻሊስት ኣገልግሎት ጥዕና ናብ ኮሙን ኩሉ ልማዳት እተመሓላልፍ ኣደ እቲ ህጻን እያ።

ናይ ሊዝ ናይ ጂን ጉድለት እዩ እግራ ሃንደበት ጌጋ ኣቀማምጣ ዘማዕበለሉን ኣብ ገዛ ምትዕጽጻፍን ሓገዛትን ከም ንኣብነት. ዓረብያ ስንኩላን ንቕድሚት ትመጽእ። ዝኾነ ሓኪም እንታይ ይፍጸም ከምዘሎ፡ ወይ እንታይ ክእለት ወይ ተግባር ቀጺሉ ኣብቲ ዝርዝር ከምዘሎ ብርግጸኝነት ክገልጽ ኣይክእልን እዩ። ወለዲ ኣብ ኩሉ መዳያት ናይቲ ህጻን ብዝተኻእለ መጠን ብዙሕ ክእለት ንምዕቃብ ክሰርሑ ይሕተቱ፣ እዚኦም ኣብ ሓደ እዋን ዳግማይ ክጅምሩ ስለዘይክእሉ። ማዕረ ማዕሪኡ ድማ፡ ኩሉ ኣብ ከባቢ እቲ ህጻን ዘሎ ሰብ፡ ክመጽእ ዝኽእል ለውጢ ኩሉ ግዜ ይዕዘብ፡ ምእንቲ፡ ጀማሪ ክሳራታት ብዝተኻእለ መጠን ብኣግኡ ክፍለጥ።

ወለዲ ኣዝዮም ደኺሞም እዮም፣ ገለ ዓይነት መዓልታዊ ህይወት ንምዕቃብ ድማ ኣበርቲዖም ይሰርሑ። ሓደ ወላዲ ኩሉ ግዜ ምስ ሊዝ ክኸውን ኣለዎ ኣብ መንጎ ወለዲ ድማ ውሑድ ርክብ ኣሎ።

3ይ ጉዳይ፡ ኣብታ ስድራቤት ብድሆታት ዘለዎም ሓያሎ ቆልዑ

ሚከል ብኸቢድ ሕማም ተወሊዱ ኣብ መወዳእታ ኣብ ሆስፒታል መርመራ ይገብር። ድሕሪ ሒደት ሰሙናት፡ መርመራ ጀነቲክ፡ ኤም.ኣር.ኣይ፡ መርመራ ዓንዲ ሕቖ፡ መርመራ ደም ወዘተ ብርቂን ከቢድን ሕማም ጭዋዳታት ከም ዘለዎ ይግለጽ። እቲ ቆልዓ ከም ዝዓቢ ክትፈልጥ፡ ወይ ቃል ክትኣቱ ኣይትኽእልን ኢኻ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት፡ ሚከል ኣብ ምትንፋስ ዝያዳ ሓገዝ የድልዮ፡ ኣብ 2 ዓመት ዕድሚኡ ድማ 24/7 ምስ መተንፈሲ መሳርሒ ዝተኣሳሰር ትራኪዮስቶሚ (ናይ ምስትንፋስ ሻምብቆ) መጥባሕቲ ይግበረሉ። ኣብ ኩሉ ሓገዝ የድልዮ፡ መዓልታዊ ፊዚዮቴራፒ ክገብር ኣለዎ፡ ኣብ ከብዱ ብዘሎ ቁልፊ ይምገብን ቃላዊ ቋንቋ የብሉን። ሚከል ወዲ 2.5 ዓመት ምስ ኮነ ንእሽቶ ሓፍቲ ማጃ ይረክብ። ማጃ ብመጥባሕቲ ክትውለድ ኣለዋ ምኽንያቱ ኩሉ ኣብ ከባቢ ሚከል ብውጥን ክኸውን ኣለዎ። ማጃ ቁሩብ ኣንጊሃ ከም ዝተወልደትን ስለዚ ድማ ዘይማዕበለ መዓንጣ ከም ዘለዋን እዚ ድማ ንመጀመርታ 6 ሰሙናት ቃንዛ ምሕርቃም ከም ዝህባ፡ ንልዕሊ ዓመት ድማ ምስ ተምላስ ምምላስ ከም ዝህባ ትዕዘብ። ከምኡ ውን ዘይማዕበለ ሳንቡእ ከምዘለዋ ክትዕዘቡ ትኽእሉ ኢኹም እዚ ማለት ናይ ሓሶት ክሩፕ ከምዘለዋ፣ መብዛሕትኡ ግዜ ሓሚማ ኣብ 1 ዓመት ዕድሚኣ ድማ ናይ ቁልዕነት ኣዝማ ከምዘለዋ ይፍለጥ።

ሚከል ብዙሕ ምክትታል ከምዘድልዮን ኣዲኡ ኩሉ ግዜ ኣብ ጎንኡ ከምዘላ። ኣብ BPA ውሳነ ይረክብ፡ እታ ኣደ ግን እኹል ናይ BPA ሰዓታት ክትረክብ ክትቃለስ ኣለዋ ክልቲኡ ንሚከል ክቡርን ውሑስን ህይወት ክትህቦ፡ ግን ከኣ ንማጃ ክትከታተል ግዜ ክትረክብ።
መፍትሒ ናይቲ ኮሙን ንሚከል ኣብ መዕቆቢ ህጻናት ን6 ዓመት ምቕማጥ እዩ፣ እዚ ድማ እታ ኣደ ብቐጻሊ ትኣቢያ ንዝያዳ ሰዓታት BPA ደጋጊማ ትጥቀመላ።

ሚከል ናይ መዋእለ ህጻናት ዕድል ፈጺሙ ኣይረክብን እዩ፣ ምኽንያቱ እቲ ኮሙን ንሚከል እኹል ውሑስ ዝኾነ ምቹእ ቦታ ስለዘይብሉ። እቲ ኮሙን ሓገዝቲ ቢፒኤኡ እውን ብመዓልታዊ መዕበዪ ህጻናት ከሰንይዎ ፍቓደኛ ኣይኮነን። ትምህርቲ ምስ ጀመረ ጥራይ እዩ ምስ ካልኦት ቆልዑ ርክብ ዝረክብ። ብኣንጻሩ ማጃ፡ ቤት ትምህርቲ መዋእለ ህጻናት ይወሃባ፡ ንሳ ድማ ትሕጎስ ከምዘይብላ ምስተራእየት ካብ ኮሙን ናይ ደገፍ ርክብ ትዳሎ።
ኣብ መወዳእታ ማጃ ኣዲኣ ትጭነቐሉ ባህሪ ብምምዕባል ናብ ማእከል ጥዕና ትወስዳ። ብዛዕባ BUP ክሕበር እዩ፣ ሪፈራል ድማ ክለኣኽ እዩ።
ኣደ ንማጃ ናብ BUP ክትዕጅባ ምእንቲ፡ ብቐጻሊ ምስ ተሓጋገዝቲ BPA ተንኮላት ክትጻወትን ካብ ካልእ ቦታ ንሰዓታት ርሒቓ ካብ ሚከል ክትወጽእን ኣለዋ። እዚ ድማ ነታ ኣደ ዋጋ ይወስዳ ኣሎ፡ ሕጂ ድማ ህይወታ ናብ ንቡር ንምምላስ ብዙሕ ዓመታት ዝወሰደላ ምድንጋር ወሲዱላ ኣሎ።
ኣብ BUP፡ ማጃ ኣብ ምትዕጽጻፍን ምቁጽጻር ስምዒትን ገለ ብድሆታት ከም ዘለዎ ተረጋጊጹ። ኮሙን ኣደ ከመይ ኣላ፡ ሚከል ከመይ ኣላ፡ ማጃ ከመይ ኣላ ኢሉ ፈጺሙ ኣይሓትትን እዩ። "እንታይ ክንገብረልኩም ንኽእል" ዝብል ሕቶ ፈጺሙ ኣይሕተትን እዩ። እታ ኣደ ንሚከል እውን ኣብ ቢዩፒ ዕድል ክረክብ ምስ ሓተተቶ፡ ብዛዕባ ክጎዪ፡ ክሕንብስ፡ ብሽክለታ ክዝውርን ምስ ኣዕሩኽቱ ክጻወትን ዝኽእል ሓው ከም ዘለዎ፡ ወይ ብዛዕባ ሕማሙ፡ ምናልባት’ውን ብዛዕባ ሞት ክሓትት ዕድል ክረክብ። ከም መልሲ ናይዚ ድማ እታ ኣደ፡ ቡፕ ንሚከል ብኣፉ ክዛረብ ስለዘይክእል ዕድመ ክትህብ ከምዘይትኽእል ትቕበል።
ማዕረ ማዕሪኡ ድማ ቢዩፒ እታ ቤት ትምህርቲ ክትሕዝ ትኽእል እያ ኢሉ ብምሕሳብ ንማጃ ማዕጾ ይዓጽዎ። ንኽልቲኡ ናይ ቤት ትምህርቲ ምእባዩን ምግቢ ምእባዩን ብተደጋጋሚ ሪፈር ይግበር እሞ ደጋጊሙ ድማ ዕድመ ይቕበል። ማጃ ምስ ዓምበበት ግን፡ ቢዩፒ ማዕጾ ዓጽዩ፡ እቲ ኮሙን ዝህቦ ትሑት ደረት ዘለዎ ዕድል ጽቡቕ ክኸውን ኣለዎ ኢሉ ይኣምን። ይኹን እምበር፡ እታ ኣደ ኣብቲ ኮሙን ዝኾነ ትሑት ደረት ዘለዎ ድንጋገ ርእያ ወይ ሰሚዓ ኣይትፈልጥን፡ ንጓላ ናብ ቢዩፒ ክትውከስ ድማ ብተደጋጋሚ ይንገራ።

ወለዲ ሚከልን ማጃን ማጃ ትሕቲ ሓደ ዓመት ከሎ፡ ንሚከል እኹል ትምህርቲ ቢፒኤ ብዘይምርካቦም ምሉእ ብምሉእ ኣብ ዝደኸሙሉ እዋን፡ ከምኡ’ውን ብቐጻሊ ኣንጻር እቲ ስርዓት ዝግበር ቃልሲ ኮይኑ ከም ዝተሰምዖም ተፈላልዮም። ሽዑ ኣደይ እንኮ መዕበይቲ ኮይና፡ ኣቦ ድማ በብእዋኑ ኣብ ስእሊ ይርአ። ኣደይ ብሓቂ እንታይ ከም ዝስምዓ ክትፈልጥ ዕድል የብላን። ሚከል ካብ ንእስነቱ ኣትሒዙ ዝነበሮም ኣተሓባባሪ ንፉዕን ሓላዪን ኮይኑ ኩሉ ግዜ ኣብ "ጎኒ ስድራቤት" እዩ። እታ ኣደ ግን ድምጺ ናይቲ ኣተሓባባሪ ኣብ ምሕደራ ጉዳይ ስልጣን ክህልዎን ብዛዕባ ድሌታት ናይቲ ህጻንን ስድራቤትን ስልጣን ክህልዎን ካብቲ ኣብ ዙርያ እቶም ቆልዑ ዝነበረ ኩሉ ምውህሃድ ጾር ከተቃልልን ደልያ ነይራ።

4ይ ጉዳይ፡ ከቢድ ካብ ቤት ትምህርቲ ዘይምምጻእን ኒውሮዲቨርጀንስን።

ሴሲሊ ኣብ 8ይ ክፍሊ ናብ ካልኣይ ደረጃ ትኸይድ። ካብ መባእታ ትምህርቲ ጀሚሩ ዝጸንሐ ንነዊሕ እዋን ካብ ቤት ትምህርቲ ዝጸንሐት እያ። ሕጂ ብቢዩፒ ተፈቲሻ ኣላ፡ እዚ ድማ ብመርመራታት ኤዲኤችዲን ኦቲዝም ስፔክትረም ዲስኦርደርን ተዛዚሙ ኣሎ።

ወለዲ ሴሲሊ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ካብ ኣፍደገ ወጺእካ ናብ ቤት ትምህርቲ ከተውጽኣ ኣጸጋሚ ምዃኑ፡ ናብ 5ይ ክፍሊ ኣብ ዝሰጋገረሉ እዋን ነታ ቤት ትምህርቲ ኣፍሊጦምዋ። ባዕሎም ኣእሚኖምን ብመኪና ክዝውሩን ነበሮም፣ ስዒቦም ድማ ናብቲ ኮሪደር ናብቲ ቤት ትምህርቲ ክኣትዉ ነበሮም። ኣብተን ዝቐጸላ ክልተ ዓመታት፡ መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ከብዳ ዝተዘርግሐ ቃንዛን ቃንዛን እናሃለዋ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ንመዓልትን ሰሙናትን ኣብ ገዛ ነበረት። ኣብ ክፍሊ ምስ ብጾታ ተማሃሮ ርክብ እናነከየን ኣብ እዋን ለበዳ ኮሮና መብዛሕትኡ ግዜ ምስ ስድራኣ እያ ነይራ። ድሕሪ ምኽፋት ሕብረተሰብን ናብ ካልኣይ ደረጃ ቤት ትምህርቲ ምስግጋራን፡ ጠለብ ዝመልኦ ቁጥዐታት እናወሰኸ መጺኡ፡ ካብ ናብ ቤት ትምህርቲ ምኻድ ክትመውት ከም እትመርጽ ትዛረብ። ዝኾነ መምህር ጽቡቕ ጌራ ኣይትፈልጥን እያ፡ ኣብ ገዛ ካብ መምህራን ዝመጽእ ዝኾነ ምብጻሕ ክትቅበል ድማ ኣብያ እያ። እቶም ወለዲ በቲ መድሕን ዝሽፈን AV1 ዝበሃል ናይ ቤት ትምህርቲ ሮቦት ክትረክብ ይደልዩዋ፡ እቲ ርእሰ መምህር ግን ንብሕትውና ብምጥቃስ ነቲ ናይ ሮቦት ዕድመ ምቕባል ይኣቢ። ፒፒቲ ኣብ 6ይ ደረጃ ሪፈራል ረኺባ እያ፡ እንተኾነ ግን ኣብ ቢዩፒ መርመራ ክሳብ ዝካየድ ዝርዝር መጸበዪን ምስ ናይ ክኢላታት ገምጋምን ምድንጓያትን፡ ኣብ ዝሓለፈ እዋን ናይ ክኢላታት ገምጋም፡ ውልቃዊ ውሳነ ይኹን ውልቃዊ ትልሚ ስልጠና ከምዘይነበራ ዘመልክት እዩ። እቶም ወለዲ ናይ ቆልዓ ኣተሓባባሪ መሰል ኣለዎም ድዩ ዝብል ሕቶ ኣለዎም፣ ውልቃዊ ውጥን ድማ ይደልዩ። ምስታ ነርስ ህዝባዊ ጥዕና ብዙሕ ዕላላት ኣካይዶም እዮም፡ እዚ ድማ ኣብ መጀመርታ ጠቓሚ እዩ ነይሩ፡ ሕጂ ግን እታ ነርስ ህዝባዊ ጥዕና እቲ ጸገማትን ዝተሓላለኸን ካብ ደረጃ ብቕዓታ ንላዕሊ ኮይኑ ይስምዓ። ስለዚ ካብ ንጡፍ ምክትታል ስሒባ ኣላ፡ ካልእ ሰብ ነዚ ሓላፍነት ክወስዶ ተስፋ ኣለዋ።

5ይ ጉዳይ፡ ብዙሕ ተግባራዊ ፍልልይ። ናይ ጥዕና ድሌታት። ብዛዕባ ሻትል መዓልታዊ መዕበዪ ህጻናት ኣማርሩ

ወዲ 5 ዓመት ቆልዓ ዓይነ ስዉር ኮይኑ ተወሊዱ። ኣብ ኩሉ እቲ ምሉእ መዓልቲ ኣብ ዘለናሉ ዝተፈላለየ ኩነታት እንጥቀመሉ ህዋስ ምጉዳል። ብመንገዲ ህዋሳዊ ጦብላሕታ ምርኣይ ብቐሊሉ ዝረኽቦ ሓበሬታ ንረክብ። እዚ ስምዒት እዚ ዘይምህላው ዓበይቲ ብድሆታት ይፈጥር። ብሓፈሻ ምጥፋእ ህዋሳት ኣብ መዓልታዊ ህይወት ዓበይቲ ብድሆታት የስዕብ። ኣብ መዋእለ ህጻናት፡ ኣብ ቤት ትምህርቲ፡ ኣብ ህይወት ስራሕ፡ ኣብ መዓልታዊ ዕዮ ገዛ፡ ኣብ ውልቃዊ ክንክን። እቲ ዝርዝር ዘይውዳእ እዩ፣ እቲ ዕላማ ድማ ብርግጽ እቲ ዝለዓለ ደረጃ ናጽነት እዩ። ናጽነት ንምርካብ፡ ንህጻን ብፍሉይ ዝሰርሑ ብዙሓት ትካላት ኣለዉ። ካብ ስልጠና፡ ክሳብ ገምጋም ክኢላታት፡ ክሳብ መመልከቲ ሓገዛት ዝኾነ ክኸውን ይኽእል። ብመሰረቱ ነዚ ኩሉ ነገራት ከወሃህድ ዘለዎ ኣወሃሃዲ ኣለና። እዚ ከምዚ ኢሉ እናሃለወ፡ ከም ኣደ መጠን፡ ንኹሉ ኣብ ዙርያ እቲ ቆልዓ ዘሎ ዝተፈላለየ ኣገልግሎታት ብዘይሕለል ዘወሃህድ ኣነ እየ። ኣብቲ ናይቲ ህጻን ውልቃዊ ውጥን፡ ምስቲ ህጻን እውን ብቐረባ ዝሰርሑ መንግስታዊ ተዋሳእቲ ዋላ’ውን ቅቡላት ኣይኮኑን። ኩሉ ግዜ ዝጥቀመሉ ጽቡቕ ዝሰርሕ IP ምስ ዝህልወካ ብድሆታት የቕርብ። ሓበሬታ ደንጉዩ እዩ ዝመጽእ፣ ሓበሬታ ፈጺሙ ኣይመጽእን እዩ - እቲ ሓበሬታ ድማ ምስ ኩሉ ካልእ ኣብ IP ዘሎ ሓበሬታ ብሓባር ብዓውድን ብሓፈሻዊ ስእልን ፈጺሙ ክርአ ኣይክእልን። ከም ኣደ መጠን፡ እቲ ናይ ምውህሃድ ዕማም መሪሕ እዩ ምበልኩ - ግን ብዝኾነ ክግበር ኣለዎ። ምኽንያቱ ኣነ እንተዘይኮይኑ መን?

6ይ ጉዳይ፡ ቋንቋ ምልክት ክጥቀሙ ዘይክእሉ ቃላዊ ዘረባ ዘይብሎም ህጻናት። ASK – ኣማራጺን ተወሳኺን ርክብ

ማሪ ብቓላት ክትዛረብ ወይ ኣእዳዋ ንቋንቋ ምልክት ክትጥቀመሉ ኣይትኽእልን ማለት ኩነታት ኣለዋ። እዚ ማለት ማሪ ኩሉ ግዜ ኣብ ማእከል ስእነት እያ ትውድእ፣ ምኽንያቱ መሰል ምሕታት ኣብ ዝኾነ ሕጊ ስለዘይርከብ ነቲ ቆልዓ ወይ ቋንቋ ንኽረክብ፣ ነቲ ቋንቋ ዝያዳ ከማዕብል፣ ኣብ ቤት ትምህርቲ እንግሊዝኛ ክመሃር ንኽኽእል ተበጻሕነት ዝህብ ሓቀኛ መሰል ዝህብ ፣ ወይ ድማ ASK ከመይ ጌርካ ከም እትጥቀመሉ ግቡእ ስልጠና ምሃብ።

ምስ ደጋዊ ዓለም ክትረዳዳእ ምእንቲ፡ ብዓይኒ ዝቆጻጸር ፒሲ የድልያ፡ ኣብኡ ድማ ናይ ቋንቋ መጽሓፍ ምልክታት ዝህነጸሉ (ምስ ዕድመ ዝተመዓራረየ፡ ሓደ ምስ ዓይኒ ክሳብ ክንደይ ልክዕ ምዃኑን ዝኾነ ናይ ኣእምሮ ብድሆታትን)። ማሪ ምስ ወለዳን ኣሕዋታን ክትዛረብ፡ ቃንዛ ኣብ ዝስምዓሉ እዋን ብሓኪም ክትርዳእ፡ ምስ ብጾታ ተማሃሮ ክትዛረብን ትምህርታ ክትዛዝምን ነጥቢ ክትረክብን ክትክእል ባህርያዊ እዩ።
ማሪ ሓንቲ ካብተን ዕድለኛታት እያ፡ ኣብታ ብዓይኒ እትቆጻጸራ ፒሲኣ ቋንቋ ክትሃንጽ ዝኸኣለት፡ ግን ከኣ ክሳብ ጓል 5 ዓመት ዘይረኸበት፡ ምኽንያቱ... ምእባዩ፣ ድንቁርናን ኩለን ትካላት ነቲ ሓላፍነት ናብ ነንሕድሕደን ከምዘመሓላለፋን - ማሪ፣ ምስ ካልኦት ቆልዑ ብማዕረ ደረጃ፣ ንኽረዳዳእ ዕድል ንኽወሃባ ሓላፍነት ዝወሰደ ሰብ የለን።
ስለዚ ናይ 5 ዓመት ምዕባለ ቋንቋ ስለ ዝጎደላ ክልቲኡ መጽሓፍ ቋንቋኣ ምፍላጥ ምምሃር፡ ከምኡ’ውን ካብ ቀዳማይ ክፍሊ ጀሚርካ ምስ ኩሉ ክትሓልፎ ዘለካ ትምህርቲ ዓቢ ስራሕ ነይርዋ።

ኣብ መምህራን ፍሉይ ትምህርቲ ብቕዓት ASK ምርካብ ዳርጋ ዘይከኣል ዕማም እዩ፣ ምኽንያቱ ኣብ ኖርወይ ናይ ብሓቂ ብቕዓት ዘለዎም ኣዝዮም ውሑዳት እዮም። እዚ ማለት እቶም ምስ ማሪ ዝሰርሑን ናይ ቤት ትምህርቲ ምደባ ዘዳልዉን ኣብ መንገዲ ናይ ASK ብቕዓት ከጥርዩ ኣለዎም። እዚ ቅድሚ ኣብ ቦትኡ ምእታዉ ግዜ ይወስድ፣ ማሪ ድማ ብዙሕ ኣገደስቲ ዛዕባታትን ዝተረፉ ኣባላት ክፍሊ ዝመሃርዎን ትስእን። ኣብነት፡ ማሪ እቲ ብዛዕባ ኣይሁድ ዝምልከት ኣርእስቲ ምስተወድአ ድሕሪ ክልተ ሰሙን "ኣይሁዳዊ" ክትብል ዕድል ረኺባ።
ኣብቲ ኮሙን ዝኾነ ሰብ ንማሪ ክሕግዛ ኣይክእልን እዩ፡ ነቲ ሓላፍነት ድማ ኣብ ልዕሊ እታ ቤት ትምህርቲ ይገድፎ - ቅድሚ ሕጂ ASK ዘድልዮም ተማሃሮ ነይርዎም ኣይፈልጥን። ኣብቲ ኮሙን እውን ንማሪ ቋንቋኣ ምስ ኣጥረየት ባዕሉ ክዛረባ ክፍትን ተገዳስነት ዝነበሮ ሰብ የለን። እንታይ ሓገዝ ከም ዘድልያ ሓቲቶምዋ ኣይፈልጡን። ማሪ ናብ 6ይ ክፍሊ በጺሓ ኣላ፡ ክሳብ ሕጂ ድማ ኩሉ እቲ ብጾታ ተማሃሮ ዘለዎም ትምህርቲ ኣብ ኩሉ ትምህርቲ ክትረክብ ኣይትኽእልን እያ፡ ኣብ ሃገራዊ ፈተናታት ክትሳተፍ ኣይፍቀደላን፡ እታ ቤት ትምህርቲ ድማ እኹል ግዜ ክትምድብ ኣይፍቀደላን እዩ። ምደባታት ምሃብ። እንግሊዝኛ ክትመሃር ዕድል ምእንቲ ክትረክብ ኣብ 6ይ ክፍሊ ጥራይ እያ መጽሓፋ ቋንቋኣ ናብ እንግሊዝኛ ክትርጎም ገይራቶ።
እቲ ኮሙን ኣብ ቋንቋ ማሪ ተጸሚዱ ኣይፈልጥን፡ ንነዊሕ ዓመታት ድማ ካብ ትምህርትን ማሕበራዊ ህይወትን ክትግለል ተገዲዳ። ማሪ ንዓኣ ዝሰምዓ (ካብ ብኣፍ/ኣእዳው ብዓይኒ ምዝራብ ኣዝዩ ዝነውሐ ግዜ ዝወስድ)ን ኣብ መንጎ ትካላት ምውህሃድን ምዕባለ እቲ ቋንቋ፡ ኣብኡ ስልጠና ወዘተ ንኽመጽእ ብዙሕ ግዜ ዝህልዎ ኣተሓባባሪ እንተዝህልዋ into place , ሽዑ ማሪ ኣብ ቋንቋኣ ፍጹም ዝተፈልየ መበገሲ ምሃለዋ።

ኡድር ብዛዕባ ፍሉይ ስነ-ምምሃር ብዙሕ ሓበሬታ ዝህብ ንብረት ኣፍርዩ እዩ። ፍሉይ ትምህርቲ ምስ ርድኢት፣ ርክብን ምስትምሃርን ዘጋጥሙ ብድሆታት የጠቓልል። ናይ ፒፒቲ ናይ ክኢላታት ገምጋምን ውልቃዊ ውሳነታትን ኣብ ፍሉይ ትምህርቲ ንብዙሓት ዝተፈላለየ ስራሕ ዘለዎም ህጻናት/መንእሰያት ኣገዳሲ ኣካል መዓልታዊ ህይወት ትምህርቲ እዩ። ካብ ብዙሓት ናይ ምትሕብባር መሻርኽቲ ብዙሕ ሓበሬታ ኮፍ ዝብል ኣተሓባባሪ ህጻናት፡ ኣብ ስራሕ ዝተፈላለዩ ኣገልግሎታት ብሓባር ምስ ክእለት ኣብ ሓባራዊ ምፍጣርን ምትእስሳርን ኣብ ዙርያ እቲ ህጻን ኣገዳሲ ጸጋ ክኸውን ይኽእል።

ከምኡውን ርአ፤

https://ungdomogsorg.no/

https://www.udir.no/laring-og-trivsel/spesialpedagogikk/

https://www.helsedirektoratet.no/veiledere/parorendeveileder

https://www.helsedirektoratet.no/retningslinjer/palliasjon-til-barn-og-unge

https://www.statsforvalteren.no/nb/portal/Nyheter/2022/04/melding-til-barnevernet-ved-hoyt-skolefravar/

https://www.helsedirektoratet.no/veiledere/gode-helse-og-omsorgstjenester-til-personer-med-utviklingshemming

https://www.helsedirektoratet.no/veiledere/barn-og-unge-med-habiliteringsbehov/Barn%20og%20unge%20med%20habiliteringsbehov%20%E2%80%93%20Veileder.pdf/_/attachment/inline/ab46edad-6c58-4c23-9115-9d77893d9cad:051362bf85ad243bdab308e68c52d3d4e1633e67/Barn%20og%20unge%20med%20habiliteringsbehov%20%E2%80%93%20Veileder.pdf

2. ብደረጃ ስርዓት ምትሕብባር

2.1 ኣገልግሎት ድሕነት ኪኖ ምክትታል ውልቀ ህጻን፡ መንእሰይን ስድራቤቱን ክተሓባበሩ ኣለዎም።

ዕላማ ናይቲ ናይ ምትሕብባር ግዴታ ኣብ መጀመርታ ኣብ ክፍሊ 2.1 ተገሊጹ ኣሎ፣ ምጥቃሱ ድማ ኣወንታዊ እዩ። "ሃገራዊ ሞያዊ መምርሒ ንኣቀዲምካ ምፍላጥ ተቓላዕቲ ህጻናትን መንእሰያትን".

ሎቨማማነ፡ ኣብቲ ንዓንቀጽ 3-1 ሕጊ ሓለዋ ህጻናት ዝምልከት ክፍሊ፡ ግቡእን ሓላፍነትን ናይቲ ኮሙን ክነጸር ኣለዎ ኢሉ ይኣምን። እዚ ድማ ምስቲ ብዕለት 01.01.22 ኣብ ግብሪ ዝወዓለ ጽገና ኣተዓባብያ (ጽገና ድሕነት ህጻናት) ዓውደ-ጽሑፍ ብምቕማጥ ብቐሊሉ ይግበር። ዕላማ ናይቲ ጽገና ንገለ ካብቲ ኮሙን ዝሰርሖ ስራሕ ንምሕያል ዝሕግዝ ኮይኑ፡ ኣብዚ ሓገዝ ምስ ድሌታት ህጻናትን ስድራቤታትን ብዝበለጸ ክሰማማዕ እዩ።

ከምኡውን ርአ፤

https://ny.bufdir.no/fagstotte/barnevern-oppvekst/barnevernsreformen/hva-er-barnevernsreformen/

ንተመላላኢ ጽሑፍ ዝቐርቡ ሓሳባት፤
"ካብ ሕጊ ሓለዋ ህጻናት ዓንቀጽ 3-1 ዝስዕብ ኮይኑ፡ እቲ ኮሙን ህጻናትን መንእሰያትን ንሸለልትነት ከይቃልዑ ወይ ናይ ባህሪ ጸገማት ከይምዕብሉ ጽቡቕ ኩነታት ኣተዓባብያ ናይ ምድንፋዕ ሓላፍነት ከም ዘለዎ'ዩ"። ሕጊ ሓለዋ ህጻናት ክፍሊ 3-1፡ ንህጻናትን ስድራቤታትን ዝወሃብ ናይ ምክልኻል ኣገልግሎት ክመጽእ ከሎ፡ ሓፈሻዊ ሓላፍነት ናይቲ ኮሙን ከረጋግጽ ኣለዎ። ቦርድ ኮሙን ባዕሉ ነቲ ናይ ምክልኻል ስራሕ ውጥን ከውጽእ ኣለዎ።

"እቲ ኮሙን ብደረጃ ስርዓት ናይ ምትሕብባር ግዴታ ምስቲ ብመሰረት ዓንቀጽ 3-1 ሕጊ ሓለዋ ህጻናት ዘለዎ ግዴታ ኮሙን ብምርኣይ ነቲ ንህጻናትን መንእሰያትን ዝወሃብ ናይ ምክልኻል ኣገልግሎት ንምውህሃድ ኣገዳሲ እዩ።" እቲ ኮሙን ንመከላኸሊ ስራሕ ዝህቦ ውጥን፡ ንኻልእ ነገራት ሓዊሱ፡ እተን ትካላት ብኸመይ ክተሓባበራ ከም ዝኽእላ ክገልጽ ኣለዎ፡ ከምኡ'ውን ኣካል ናይቲ ብደረጃ ስርዓት ምትሕብባር ዝሕግዝ ስርዓት ናይቲ ኮሙን ክኸውን'ዩ"።

2.2 ብደረጃ ስርዓት ናይ ምትሕብባር ግዴታ ሓላፍነት

ሎቨማማነ፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ኣገልግሎታት ድሕነት ናይ ምትሕብባር ግዴታ ንምፍጻም ኣየኖት ተዋሳእቲ ሓላፍነት ከም ዘለዎም ዝገልጽ ሓፈሻዊ ትዕዝብቲ ንጹርን ጭቡጥን ምዃኑ ይኣምን። ኣብ ትሕቲ እዚ ነጥቢ ናይቲ ኣገባብ ግን ሓጺር ሓፈሻዊ ትዕዝብቲ ክህሉ ኣለዎ፣ ንመን ድማ፣ ሓደ ተዋሳኣይ ናይ ምትሕብባር ግቡኡ ዘይፍጽም ኮይኑ እንተተሰሚዑካ።

ኣብ ፍሉይ ክፋል ዝተገልጸ ውሽጣዊ ቁጽጽር ዝምልከት ጠለብ ብዝምልከት፡ እዚ ዝተቐመጠሉ ሓያሎ መምርሕታትን ሕግታትን ይውከስ። ሎቨማማመን ኣብ ትሕቲ እዚ ነጥቢ እዚ እዞም ዝስዕቡ ተቖጻጸርቲ ክካተቱ ኣለዎም ኢሎም ይኣምኑ፤

KS ዝሃቦ መምርሒ ንውሽጣዊ ቁጽጽር ኣብ 2020፤ "ትእዛዝ ኣብ ገዛኻ - ውሽጣዊ ቁጽጽር ናይቲ ኮሙን ዳይረክተር".

ከምኡውን ርአ፤

https://www.ks.no/globalassets/fagomrader/lokaldemokrati/internkontroll/Kommunedirektorens-internkontroll-veileder-F41-web.pdf

ቡፍዲር ናይ 2022፡ ውሽጣዊ ቁጽጽር ኣገልግሎት ሓለዋ ህጻናት ናይቲ ኮሙን - መምርሒ።

ከምኡውን ርአ፤

https://www.regjeringen.no/globalassets/upload/kilde/bld/bro/2006/0007/ddd/pdfv/284443-q-1105_ny.pdf

2.3 ህጻናትን መንእሰያትን ብደረጃ ስርዓት ብምትሕብባር ኣብ ስራሕ ክሳተፉ ኣለዎም።

ብደረጃ ስርዓት እውን ተሳትፎን ተሳትፎን ህፃናትን መንእሰያትን ክስመረሉን ኣብ ተግባር ክውዕሉ ዝኽእሉ ሓያሎ ጭቡጣት ኣብነታት ክቐርቡን ኣወንታዊ እዩ። Løvemammaen ንኣማኸርቲ ተመኩሮ ከም ኣብነት ተሳትፎ ምጥቃም ክውስኽ እዩ፣ ሓደ ሰብ ጥቡቕ ተሳትፎን ተሳትፎን ንምርግጋጽ ዕድል ዝረኽበሉ፣ ምስ ናይ ገዛእ ርእሱ ተመኩሮ ዘለዎም ሰባት።

ሎቨማማመን ኣብ ትሕቲ ምዕራፍ 2 ነዚ ዝምልከት ፍሉይ ክፍሊ እውን ክህሉ ኣለዎ ዝብል እምነት ኣለዎም። “ .ንረብሓ እቲ ህጻን ዝግበር ምትሕብባር" ". ዕላማ ምትሕብባር ብደረጃ ስርዓት፡ ኣገልግሎት ድሕነት ዘድልዮም ህጻናትን መንእሰያትን ኣብ ትኽክለኛ ግዜ ቅኑዕ ሓገዝ ንኽረኽቡ፡ እቶም ኣገልግሎታት ብሓባር ብምስራሕ ሓፈሻዊ ኣተዓባብያ ህጻናትን ሃዋህው ትምህርትን ህጻናት ብምሕያል እዩ። ገምጋም ረብሓ ናይቲ ህጻን ብደረጃ ስርዓት እውን ብንጹር ክግለጽ ኣለዎ፣ በዚ መንገዲ እዚ ድማ እቲ ተቖጻጻሪ ነቲ ኣገልግሎታት ናብ ተመሳሳሊ ኣንፈት ንኽኸይድ ኣበርክቶ ክገብር እዩ፣ ረብሓ ናይቲ ህጻን ከም ዕላማ ምስሊ ክኸውን እዩ።

ኣብ መንጎ መዓልታዊ ክንክን ህጻናትን ሓለዋ ህጻናትን ከምኡ’ውን ኣብ መንጎ ኣገልግሎት ሓለዋ ህጻናትን ጥዕና ኣእምሮን ንረብሓ ህጻን ዝግበር ምትሕብባር ዝገልጹ ናይ ሕጂ ተቖጻጸርቲ፤

https://www.regjeringen.no/globalassets/upload/bld/til-barnets-beste—samarbeid-mellom-barnehagen-og-barneverntjenesten.pdf

https://www.helsedirektoratet.no/rundskriv/samarbeid-mellom-barneverntjenester-og-psykiske-helsetjenester-til-barnets-beste

2.4 ምውዳብ ስግረ-ዘፈር ምትሕብባር

ኣብ መወዳእታ ኣብ ምዕራፍ 2.4 ናይቲ ተቖጻጻሪ ኣብነታት ዝተፈላለዩ ናይ ምትሕብባር መሓውራት ተዋሂቦም ኣለዉ። እዚ ኣብ መጀመርታ ኣወንታዊ እኳ እንተኾነ፡ ዳይረክቶሬት ጥዕና ኖርወይ ግን ነቶም ዝቐረቡ ኣብነታት ንምርግጋጽ መባእታዊ ስራሕ ክሰርሕ ይጠልብ። መሓውራት ብሃገራዊ መምርሒ ኣቢሎም ኣብነት ክኾኑ ከለዉ፡ እዚኦም ኣብ ዝተወሰነ ክፋል ኮሙናት ዝተሰነደ ውጽኢት፡ ንውሓት ግዜ ወይ ድማ ብሰፊሑ ዝተዘርግሑ ሞዴላት ክኾኑ ትጽቢት ክግበር ኣለዎ። እተን ኣዴታት ኣንበሳ፡ ዳይረክቶሬት ጥዕና ኖርወይ "ሞዴል ጉድጓድ" ክውከስ ብምምራጹ ግብረ መልሲ ይህባ። እቲ መምርሒ ከምዚ ዝስዕብ ይገልጽ፤

«እቲ ጉድጓድ ሞዴል ንህጻናትን መንእሰያትን ዝኸውን ስርዓታዊ ምትሕብባር ሞዴል ኮይኑ ኣብ ዝተፈላለዩ ኣገልግሎታት (ኣገልግሎት መሕረሲት፡ ኣገልግሎት ጥዕና ማእከል ጥዕናን ቤት ትምህርትን፡ ኣገልግሎት ፊዚዮቴራፒ፡ ክኢላ ስነ-ልቦና ኮሙን፡ ኣገልግሎት ትምህርታዊ ስነ-ልቦና፡ ህጻን) ኣብ መንጎ ነበርትን ሰራሕተኛታትን ኣብ "ሓባራዊ ምፍጣር" ዝተመስረተ እዩ። ኣገልግሎት ሓለዋ፣ NAV፣ ተበግሶታት ንስንኩላን፣ ኣብያተ ትምህርትን መዋእለ ህጻናትን)።"

ሞዴል ሆል ኣብ ጥቕሚ የለን፣ ኣብ ኮሙን ሆል እውን እንተኾነ፣ ንጽቡቕ ናይ ምትሕብባር መሓውራት ከም ቅድመ ኩነት ዝምችእ ኣዝዩ ውሑድ እዩ። ኣዴታት ኣንበሳ ካብቲ ዝመርሖ ንላዕሊ ስለ ዘደናግር እቲ ኣብነትን እቲ መላግቦን ክእለ ይሓታ።

ኣብነታት መምርሕታትን መምርሕታትን ምትሕብባር ኣብ መንጎ ዓውድታት፤

https://www.helsedirektoratet.no/veiledere/parorendeveileder

https://www.helsedirektoratet.no/retningslinjer/palliasjon-til-barn-og-unge

https://www.helsedirektoratet.no/veiledere/gode-helse-og-omsorgstjenester-til-personer-med-utviklingshemming

3. ብደረጃ ውልቀ ሰብ ምትሕብባር

3.1 ኣገልግሎት ድሕነት ኣድላዪ ኣብ ዝኾነሉ እዋን ክተሓባበር ኣለዎ።

"ናይ ኣድላይነት ጠለብ ብጥብቂ ክትርጎም የብሉን።" ኣገልግሎት ድሕነት ናይ ምትሕብባር ግዴታ ኣለዎ ድዩ ኣይብሉን ወሳኒ ዝኾነ ሓፈሻዊ ድሌታት ናይቲ ውልቀ ቆልዓ፣ መንእሰይን ስድራቤትን እዩ።

ኣድላይነት ሓገዝ ንሓጺር እዋን እውን እንተዀነ ምትሕብባር ኣድላዪ ኪኸውን ይኽእል እዩ። ስለዚ እቲ ኣድላይነት ቀዋሚ ክኸውን ወይ ኣብ ዝተወሰነ ቁጽሪ ኣዋርሕ ወይ ዓመታት ክናዋሕ ግድን ኣይኮነን"።

ብዘይ ዝኾነ ኣብነታት፡ "ብጥብቂ ዘይተተርጎመ" ክመጽእ ከሎ፡ ዓቢ ደረጃ ምምዝዛንን ዓቢ ደረጃ ኮሙናዊ ኣድልዎን ይዕድም። ወለዲ ኣብቲ መምርሒ ንነብሶም ከቕንዑ ምእንቲ፡ እንታይ ክካተት ከም ዘለዎ ንጹር ኣብነታት ክህሉ ኣለዎ።

ኣብነታት ናይቶም ምትሕብባር ኣድላዪ ክኸውን ዝኽእል ኩነታት፤

"ገለ ህጻናትን መንእሰያትን ኣብ መዓልታዊ ህይወት ትምህርቲ ሰፊሕን ስሩዕን ኣገልግሎት ጥዕናን ክንክንን የድልዮም።" ኣብነታት ናይ ከምዚ ዓይነት ድሌታት መድሃኒት፣ ምምጋብ ቱቦ፣ ኣተሓሕዛ መሳርሒታት ሕክምና ወዘተ ክኾኑ ይኽእሉ።ገለ ተማሃሮ ንኣብነት ኣብ ቤት ትምህርቲ ከለዉ ናይ ኣዝማ ወይ ምጥሓስ መጥቃዕቲ ክህልዎም ይኽእል። ድሕሪኡ ኣብ መንጎ ቤት ትምህርትን ኣገልግሎት ጥዕናን ክንክንን ምትሕብባር ኣድላዪ እዩ፣ ምእንቲ ድሌታት እቲ ተማሃራይ ኣብ መዓልታዊ ህይወት ቤት ትምህርቲ ክእለ"።

ኣብዚ ከም ክንክን ጥዕና ኣብ ኣብያተ ትምህርቲ ኣብነት ዝኾኑ መርመራታትን ኩነታትን ኣዝዮም ድሩታት እዮም። ኣብ ብዙሕ ኣጋጣሚታት፡ ኣብ ኮሙናት ንምብጻሕ ኣዝዮም ኣጸጋሚ ዝኾኑ፡ እቲ ህጻን ኣብ ተራ መዓልታዊ ህይወቱ ኣዝዩ ዝተሓላለኸ ድሌታት ክንክን ጥዕና ኣለዎ፡ ከም ምርካብ ኦክስጅን፡ ብውሽጢ ሰራውር ኣመጋግባ፡ ቀጻሊ ደገፍ ምስትንፋስ፡ 1:1 ክትትል ንመውቃዕቲ፡ unregulated diabetes, etc. ኣብ ዙርያ ውልቀ ስድራቤት ወይ ቆልዓ ዘላቒ ናይ ህጹጽ እዋን ውጥናት/ህጹጽ ውጥናት ንምፍጣር ኣድላዪ ዝኾነ ምትሕብባር ኣይበሃልን ወይ ዝኾነ ይኹን ነገር የለን፣ ምእንቲ ኣድላዪ እንተኾይኑ ህጹጽን መተካእታ መፍትሒታትን ብቕልጡፍ ክትግበር ክኽእል፣ ሽዑ እታ ስድራቤት ግን ርድኢት ኣብ... ፣ ኣብ ልዕሊ እቶም ዝትግበሩ ህጹጽ ስጉምትታት ኣቐዲሙ ተሰማሚዑን ርእይቶ ኣለዎ።

ኣብ መንጎ ቤት ትምህርትን ጥዕናን ናይ ሓባር ዞባ ምዕዋት ዝተኻእለሉ ቅድመ-ኩነታት እውን ክውከስ ይግባእ፣ ከም ኣብ መዓልታዊ ህይወት ትምህርቲ ቢፒኤ ምርካብ። ካብ መዓልታዊ መዋእለ ህጻናት ዝመጹ ኣብነታት ኣብዚ ጽሑፍ’ዚ ኣብቲ መምርሒ’ውን ከምዘይተጠቕሱ’ውን ይጥቀስ።

"ኣብ ገለ ኣጋጣሚታት፡ እታ ስድራቤት ካብ ሓያሎ ወሃብቲ ኣገልግሎት ኣገልግሎት ትረክብ።" ገለ ካብቲ ኣገልግሎታት ንህጻናት ክኸውን ከሎ፡ ገለ ድማ ንወለዲ ዝኸውን እዩ። እቲ ህጻን ስነ-ኣእምሮኣዊ ብድሆታት ስለዘለዎ፡ ካብቲ ስልጠና ትሑት ረብሓ ስለዘለዎን ኣብታ ስድራቤት ዓበይቲ ግርጭታት ስለዘለዉን ክኸውን ይኽእል። እቲ ህጻን ፍሉይ ትምህርቲ ይወሃቦ፣ እቲ ቤት ትምህርቲ ኣማራጺ ናይ ቤት ትምህርቲ መደብ ንምድላው ይሰርሕ ከምዘሎን እቲ ቆልዓ ድማ ኣብ BUP ክፍሊ ነይርዎ። ብሰንኪ ኣብ ገዛ ዝፍጠር ልዑል ደረጃ ጎንጺ፡ እታ ስድራቤት ብመልክዕ መምርሒ ወለዲ ካብ ኣገልግሎት ሓለዋ ህጻናት ሓገዝ ትረክብ። ኣደ ብሓልዮት NAV ኣብ ስራሕ ዝተመርኮሰ ኮርስ ትሳተፍ። እታ ኣደ፡ ብዘይካ ባዕላ ኣብቲ ኮርስ ምህላዋ፡ ምስ ቤት ትምህርቲ፡ ኣገልግሎት ሓለዋ ህጻናትን ቢዩፒን ዝተገብረ ስምምዓት ንምክትታል ትቃለስ ኣላ። ኣብቲ ዝተሰማምዑሉ ኮርስ እንተዘይተሳቲፋ፡ እቲ ናይ ተበግሶ ገንዘብ ከም እትስእንን ኣብቲ ኮርስ ዘለዋ ቦታ ክትስእንን ከም እትቃላዕን ብናይ NAV ተቖጻጻሪኣ ተነጊርዋ ኣሎ። ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ኩነታት፡ እቲ ህጻን ወይ መንእሰይ ካብ ነፍሲ ወከፍ ወሃብቲ ኣገልግሎት ጽቡቕ ኣገልግሎት ንኽረክብ፡ ንወለዲ ዝኸውን ኣገልግሎታትን ምክትታልን ምውህሃድ የድሊ።'

ስድራቤታት ካብ ሓያሎ ወሃብቲ ኣገልግሎት ኣገልግሎት ከም ዝረኽባ ዘርእዩ ኣብነታት ክህልዉ ግቡእ ምዃኑ ሎቨማማኤን ይሕብሩ። ብኻልእ ወገን ድማ ምክልኻል ህጻናት ብቐንዱ ከም መሪሕ ኣካል ዝፍለጥ ኣገልግሎት ምዃኑ ዝገልጽ ስሉጥ ዝርገሐ ኣሎ። ኣብ ብዙሕ ኣጋጣሚታት፡ ብዛዕባ ሓደ ህጻን ዝበለጸ ኣፍልጦን ክእለትን ዘለዎ እቲ ስፔሻሊስት ኣገልግሎት ጥዕና እዩ፡ ምስናይዚ ግን እቲ መምርሒ፡ እቲ ኮሙን ካብ ንኣብነት ካብ ሓደ ኣብ ክፍሊ ህጻናት ዝርከብ ላዕለዋይ ሓኪም ዝረኽብዎ ምኽሪ ዕሽሽ ክብሎ ከም ዝኽእል ጸገም ኣይፈጥርን። ኣብ ሓደ ዝሕከም ሆስፒታል። ምክልኻል ህጻናት ኣብ ከቢድ ሕሙማት ህጻናት ክእለት የብሉን። ስለዚ እዞም ህጻናት ካብ ምክልኻል ህጻናት ፍጹም ዝተፈልየ ሞያዊ ኣገባብ ዝሓትት ዝተሓላለኸ ሕክምናዊ ኩነታት ስለዘለዎም መምርሒ ክህቡ ኣይክእሉን እዮም።

3.2 ነቲ ምትሕብባር ምውጣንን ምትግባርን።

ኣብ መጀመርታ ምዕራፍ፡ ዕላማ ናይ... "ምትሕብባር ንጽቡቕ ህጻናት". እቲ መምርሒ ንህጻን ብተግባር እንታይ ዝበለጸ ምዃኑ፡ ከምኡ’ውን እንታይ መዳያት ናይ ከምዚ ዓይነት ገምጋም ክኾኑ ከም ዝኽእሉ ዝገልጽ ክፍሊ ምሓዙ ጽቡቕ እዩ። ይኹን እምበር ከምዚ ዓይነት ገምጋምን ትኹረትን ብዝያዳ ብንጹር ክቐርብን ዝያዳ ቦታ ክወሃቦን ኣለዎ፣ እዚ ድማ ረብሓ ናይቲ ህጻን ከም መሰረታዊ ቆላሕታ ክሕሰብ ኣለዎ። ከምዚ ሕጂ ዘሎ፡ ነቲ ክፍሊ ክንረኽቦ ብሃንቀውታ ክንጽበ ኣሎና። "ዝበለጸ ረብሓ ቆልዓ" ዝብል ኣብ ትሕቲ ኣርእስቲ ተሓቢኡ ይርከብ። "እቲ ምትሕብባር መደብን ምትግባርን". እቲ ዝበለጸ ረብሓ ናይቲ ህጻን ኣብቲ መምርሒ ፍሉይ ኣርእስቲ ክህልዎ ኣለዎ፣ ክልቲኡ ኣብ እዋን ምትሕብባር ብደረጃ ስርዓት፣ እዚ ድማ ሎቨማማነ ኣብ ትሕቲኡ ይጠቕሶ ምዕራፍ 2፣ ከምኡ’ውን ኣብዚ ኣብ... ምዕራፍ 3 ብደረጃ ውልቀሰብ ምትሕብባር.

ብዘይካ እቲ ሕጂ ኣብ ታሕቲ ደው ኢሉ ዘሎ ክፍሊ "ዝበለጸ ረብሓ ቆልዓ"፣ ናይ ሓደ ህጻን ዝበለጸ ረብሓ ገምጋም ውልቃዊ፣ ጭቡጥን ብጽሑፍን ክኸውን ከም ዘለዎ ክግለጽ ኣለዎ። ናይ ሓደ ቆልዓ ዝበለጸ ገምጋም ምግባር ማለት ብተግባር ክትፍጽሞ ኣለካ ማለት እዩ፤

ኣብቲ ጉዳይ ንረብሓ እቲ ህጻን ዝጠቅም እንታይ ምዃኑ ጭቡጥን ውሳነኣዊን ገምጋም። እቲ ገምጋም ኣብ ነፍሲ ወከፍ ውልቃዊ ጉዳይ ክምዘኑ ዘለዎም ሓያሎ ባእታታት ዝቖመ እዩ። ኣብዚ ኩሉ ኣገዳሲ መዳያት ናይቲ ቆልዓ ኣብ ዘሎ ኩነታት፡ እቲ ቆልዓ እንታይ ድሌታት ከም ዘለዎን ንቆልዓ ዝበለጸ መፍትሒ እንታይ ምዃኑን ከተካትት ኣለካ።
ነቲ ፍሉይ ቆልዓ ዝበለጸ ምዃኑ ምስ ወሰንካ፡ ረብሓ ናይቲ ቆልዓ ምስ ካልእ ኣብ ግምት ዘእተወ ነገራት ክምዘን ኣለዎ። ረብሓ ናይቲ ህጻን መሰረታዊ ኣብ ግምት ዝኣቱ ክኸውን ኣለዎ ስለዚ ድማ ከቢድ ክኸውን ኣለዎ፣ ግን ከኣ ምስ ካልኦት ኣብቲ ጉዳይ ዘለዉ ረቛሒታት ክምዘን ኣለዎ። ረብሓ ናይቲ ቆልዓ ንሓደ ፍሉይ ፍታሕ ብዝሓየለ መጠን፡ ንዕኡ ንጐድኒ ንምግዳፍ ዝያዳ ግዜ ክወስድ እዩ።
ኣብ መወዳእታ ትሕዝቶ ናይቲ ህጻን ዝበለጸ ረብሓ ገምጋም ክርአን ክስነድን ኣለዎ። ኣብዚ ሚዛን ናይቶም ዝተፈላለዩ ኣብ ግምት ዘእተዉ ትገልጹን ነቲ ምኽንያታዊነት፡ መደምደምታ ወይ ውሳነ ትውከሱን።

ኣብ ሓደ ገምጋም ንረብሓ እቲ ህጻን ዝጠቕሙ ባእታታት ክመጹ ከለዉ፡ ሎቨማማነ ኣብቲ ዝጸንሐ ዝርዝር እዞም ዝስዕቡ ክውስኹ እዮም፤

እቲ ቆልዓ ናይ ትምህርቲ መሰል።

እቲ ቆልዓ ናይ ምስማዕ መሰል

"ኣገልግሎት ዌልፌር፡ እቲ ህጻን፡ መንእሰይን ወለድን ድሌታቶም፡ ድሌታቶምን ኣረኣእያኦምን ክገልጹ ከም ዝኽእሉ ከረጋግጹ ኣለዎም።" ህጻናትን መንእሰያትን ሓሳቦም ክገልጹ መሰል ኣለዎም፡ ግዴታ ግን የለን።"

እቲ ተቖጻጻሪ ምስ ህጻናትን መንእሰያትን ንምዝርራብ ምኽሪ ይህብ፡ ብዛዕባ እዚ ግን ዝኾነ መወከሲ የለን ዓንቀጽ 13 ውዕል መሰላት ህጻናት እዚ ድማ ህጻናት ብዝተፈላለየ መንገዲ ሓሳባቶም ክገልጹ ከም ዝኽእሉ ዘረጋግጽ እዩ። እቲ ዓንቀጽ ድምጺ እቲ ቈልዓ ምስማዕ ክሳብ ክንደይ ዝተፈላለየ ክኸውን ከም ዝኽእል ንጹር መምርሒታት ኣቐሚጡ ኣሎ።

እቲ ህጻን ናይ ሓሳብካ ብናጽነት ናይ ምግላጽ መሰል ኣለዎ፤ እዚ መሰል እዚ፡ ዶባት ብዘየገድስ፡ ብቓል ይኹን፡ ብጽሑፍ ይኹን ብሕትመት፡ ብስነ-ጥበባዊ መልክዕ ወይ ብዝኾነ እቲ ህጻን ብዝመረጾ ናይ መግለጺ ኣገባብ፡ ዝኾነ ዓይነት ሓበሬታን ሓሳባትን ናይ ምድላይ፡ ምቕባልን ምትሕልላፍን ናጽነት የጠቓልል።

"ስንክልና ዘለዎም ህጻናት ኣብ መሰል ክስማዕን ምስታፍን ክመጽእ ከሎ ተወሳኺ ተቓላዕነት ክህልዎም ይኽእል'ዩ።" እቶም ኣገልግሎታት ሓበሬታ ዝቕበሉን ክሳተፉ ዝፍቀደሎምን ወለዲ ወይ ኣላዪ ስንኩላን ህጻናትን መንእሰያትን ጥራይ ከምዘይኮኑን፡ እቲ ሓበሬታ ምስ ዕድመ፡ ብስለትን ስንክልናን ህጻናትን መንእሰያትን ዝሰማማዕ ምዃኑ ከረጋግጹ ኣለዎም። እቶም ኣገልግሎታት ሓገዝ ተርጓሚ፡ ASK (ኣማራጺ ተወሳኺ ርክብ) ወይ ተመሳሳሊ ኣድላይነት እንተሃልዩ እውን ክግምግሙ ኣለዎም።

ከምኡውን ርአ፤

መምርሒ ውዕል መሰላት ስንኩላን ሕቡራት ሃገራት (CRPD) (bufdir.no)።”

ምስ ASK ምምችቻው ዘይምግባር ከም ምጥሓስ ውዕል መሰላት ህጻንን እቲ ህጻን ኣብቲ መምርሒ ክስማዕ ዘለዎ መሰልን ምዃኑ ብንጹር ክግለጽ ኣለዎ።

"ንኣብነት ሓደ ቆልዓ ኣብቲ ናይ ምትሕብባር ኣኼባታት ብዝሒ ተሳተፍቲ ክድርት ክደሊ ይኽእል እዩ፡ ምእንቲ ብንጥፈት ክሳተፍን ናይ ገዛእ ርእሱ ርእይቶ ክገልጽን ዝቐለለ ክኸውን።" ድሕሪኡ ዋላ’ውን ሓያሎ ካብቶም ኣገልግሎታት ድሕነት ብኻልእ መንገዲ ኣብቲ ምትሕብባር ክሳተፉ ኣድላዪ እንተኾነ፡ እቶም ኣዝዮም ማእከላይ ዝኾኑ ኣገልግሎታት ድሕነት ጥራይ ኣብቲ ኣኼባታት ክሳተፉ ኣገዳሲ ክኸውን ይኽእል። »

በዚ ኣረኣእያ እዚ ንብዝሒ ተሳተፍቲ ናይ ምድራት መሰል ንወለዲ እውን ዝምልከት መሰል ድዩ ኣይኮነን ንጹር ኣይመስልን። መን ሓበሬታ ከም ዝቕበልን እዚ ሓበሬታ ብኸመይ ከም ዝካፈልን ኣብ ምውሳን እቶም ወለድን እቲ ቆልዓን ባዕሎም ዓቢ ርእይቶ ኣለዎም። እቲ ተቖጻጻሪ ብዛዕባ እዚ ገለ ክብል ኣለዎ፣ ከምኡ’ውን እቲ ኣተሓባባሪ ህጻናት ብኸመይ ብመጠኑ ብዛዕባ እቲ ብልክዕ እቲ ተዋሳኣይ ክፈልጦ ዘለዎ ኣርእስቲ/ዓውዲ ኣገዳሲ ሓበሬታ ከሕልፍ ከም ዝኽእል። እቲ ቆልዓን ወለድን ብዙሓት ሰባት ኣብ ዙርያ ሓደ ጠረጴዛ ኮፍ ኢሎም ብዛዕባ ምቅርራብ ዝርዝራት ክዛተዩ ከጸግሞም ይኽእል እዩ፣ ንኣብነት። ኣብ ዙርያ ክንክን፣ ምቁጽጻር ዘይምኽኣል ወዘተ፣ ብዛዕባ እዚ ውሑዳት ተሳተፍቲ ጥራይ እዮም ኣገልግሎቶም ነቲ ህጻን ክህቡ ምእንቲ ሓበሬታ ዘድልዮም። ሎሚ፡ ብዙሓት ወለዲ፡ እዚ ሓበሬታ እዚ የድልዮም ኣይኰነን ብዘየገድስ፡ ኵሉ ብዛዕባ ውላዶም ዚገልጽ ሓበሬታ ንዅሉ ሰብ ከም ዚካፈል ይረኽቡ። ኣብነት ሓደ መንእሰይ መከላኸሊ ጥንሲ ከኒና ክጥቀም እንተኾይኑ ክኸውን ይኽእል። ፊዚዮ ወይ ኦኩፔሽናል ቴራፒስት ወይ ቤት ትምህርቲ ኣብ ዙርያ እቲ ቆልዓ ዝካየድ ስራሕ እጃሞም ንምፍጻም ከምኡ ምፍላጥ ኣየድልዮምን እዩ።

እቲ መምርሒ እዚ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ ከመይ ጌርካ ንኣብነት. ኣኼባታት ኣብ ክልተ ብምምቃል፡ እቲ ኣብ ሕቶ ዝኣቱ ህጻን ኣብ ገለ ክፋል ናይቲ ኣኼባን ምስቶም ናይ ምትሕብባር መሻርኽትን ዝሳተፈሉ ባህርያዊ እዩ። ኣብ ገለ ገለ ኣጋጣሚታት፡ ቅድሚን/ወይ ድሕሪን ኣኼባ፡ ንህጻን ምስ ኣተሓባባሪ ናይቲ ህጻናት ፍሉይ ኣኼባ ምግባር ምቹእ ፍታሕ ክኸውን ይኽእል።

ኣብነታት (ብደረጃ ውልቀ ሰብ ናይ ምትሕብባር)

ክልቲኦም ዝተገልጹ ኣብነታት ብዓቢኡ ንኣገልግሎት ሓለዋ ህጻናት ከም ማእከላይ ወሃቢ ኣገልግሎት ዘጠቓልሉ ምዃኖም ደጊሙ ይጥቀስ። ከም ቤት ፅሕፈት ኣተሓሕዛ ጉዳይ ከም ቤት ፅሕፈት ምምቕራሕን ተመሳሰልቲ ኣገልግሎታትን፣ ስፔሻሊስት ኣገልግሎት ጥዕናን ኣካላት መሰላትን ከም ወከልቲ ሕሙማት፣ ወለንታዊ ትካላት፣ ማእኸላት ብቕዓትን ካልኦትን መግለፂ ዘይብሉ እዩ።

እቲ ህጻን 18 ዓመት ምስ መልአ፡ ኣበል ክንክን (ካብ NAV ዝመጽእ ኩነታት ከቢድ ሕማምን ምዕባለኣዊ ስንክልናን እዩ፡ እዚ ድማ ኣዝዮም ብዙሓት ኣብ ኣበል ክንክን ዘለዉ ሰባት ኣብ መበል 18 ዓመት ልደቶም ዘይከፍልዎ)፡ ኣበል ሓገዝ (ካብ ደረጃ 1 ዝተመረቑ) ከምኡ’ውን ኣበል ክንክን (ናይ ድሕነት ዕረፍቲ ምስ pay disappears) ክቕንስ ወይ ኣብ ውሽጢ ለይቲ ክጠፍእ እዩ። ብዙሓት ካብዞም መንእሰያት ኣብ ገዛ ዝነብሩን ናብ ብጽሕና ብተፈጥሮኣዊ ምስግጋር ዝተሰነዩን እዮም። እቲ ኮሙን እቲ ምስግጋር ከምዝከኣል ንምርግጋጽ ምስታ ስድራቤት ጽቡቕ ጌሩ እንተዘይተሓባቢሩን እንተዘይተሓባቢሩን፡ እቲ መንእሰይ ዳርጋ ምስ ሰራሕተኛታት ናብ መንበሪ ገዛ ይግደድ ማለት እዩ። እዚኦም መብዛሕትኡ ግዜ ብስራሕ ብተግባራዊ ደገፍ፣ VTA ወይ መዓልታዊ ክንክን ዝቕጽሉ መንእሰያት እውን እዮም፣ እዚ ድማ ክልቲኡ ውጥንን ምትሕብባርን ዝሓትት እዩ። ኣብቲ መምርሒ ብዛዕባ ምስግጋር ናብ ሕጋዊ ዕድመ ዝተገልጸ ዝጎደለ ጉዳይ እውን ኣሎ።

ንጉዳይ ዝቐረበ ሓሳብ፡ ናብ ዕድመ 18 ዓመት ምስግጋር፤

ብራጅ ሲፒ ኣለዎ፡ ብግቡእ ሓገዝን ምክትታልን ግን ኣብ ህይወት ብዙሕ ነገራት ክመልኽ ይኽእል። ንሱ ገና ላዕለዋይ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቱ ብዝተሰርዐ ዕዮታትን ኣብ ኣካላውን ውልቃውን ጽሬትን ኣብ ማሕበራዊ ምድላዋትን ዝሓገዘ ተሓጋጋዚ ቤት ትምህርትን ወዲኡ ኣሎ፡ እዚ ድማ ብራጅ ኣብ ክፍሉ ዝያዳ ኣዕሩኽ ክህልዎ ገይርዎ።
ብራጅ ጽቡቕን ርጉእን ትምህርቲ ስለ ዝነበሮ፡ ክልቲኦም ወለዲ ናይ ምሉእ ግዜ ስራሕ ክሕዙን ምስቲ ንዓኣቶም ኣገዳሲ ዝነበረ ናይ ስራሕ ህይወት ምትእስሳር ክህልዎምን ክኢሎም እዮም። ብራጅ ኣብ ሰሙን 6 ሰዓታት ምስ ናይ ደገፍ ርክብ እውን ኣለዎ። ንፉዕ ዓርኪ ዝኾነ ወዲ 25 ዓመት ቆልዓ ኣሎ። ንብራጅ ኩሉ ግዜ ሰሉስ ናብ ኮርኡ ይወስዶ፡ ኩሉ ግዜ ሓሙስ ድማ ብራጅ ኣብቲ ኮሙን ምስ ሓደ ፊዚዮ ስልጠና ይወስድ። ኣብ ነፍሲ ወከፍ ካልእ ቀዳም ዝተፈላለዩ ንጥፈታት ከም ሲነማ፡ ቤተ መዘክር፡ ንስድራቤት ምግቢ ምብሳል ወዘተ ይገብሩ።

ብራጅ ኣዝዩ ማሕበራዊ ኮይኑ፡ ብኮሙን ዝቐርብ ናይ መዓልቲ ክንክን መደብ ንምጅማር ብሃንቀውታ ይጽበ ኣሎ። ኣብኡ ማሕበረሰብ ይረክብ፣ ይሰርሕን ገንዘብ ክረክብ ይኽእል። እቲ ኮሙን ግን ንቢፒኤ ይነጽጎ፡ ኣብ ክንድኡ ድማ ብራጅ ኣብ መዕበዪ ህጻናት ክቕመጥ ከም ዝኽእል ይቕርብ። እቲ ኮሙን እቲ መዕበዪ ህጻናት ንብራጅ ማዕረ ማዕሪኡ ጽቡቕ ቅድመ-ምድላው ከምዘለዎ ይኣምን፣ ምኽንያቱ ኣብ መዓልቲ ዝተፈላለዩ ንጥፈታት ስለዘለዉ። ብራጅ ገና ክግዕዝ ኣይደልን እዩ፡ እቶም ወለዲ ድማ ብራጅ በቲ ደሞዝ ዝህብ መዓልታዊ መዕበዪ ህጻናት ኣቢሉ ምልከት ክስምዖ ክቕጽል ይደልዩ። ኣብቲ ኮሙን ዝነበረ ኣተሓባባሪ፡ ብራጅ 18 ዓመት ኣብ ዝመልኣላ መዓልቲ ጠፊኡ። ብራጅ ካብ ኩሉ እቲ ብቆልዓን መንእሰይን ዝስዕብዎ ዝነበሩ ስርዓታት ናይቲ ኮሙን ወጺኡ፡ ሕጂ ድማ ኣብቲ ኮሙን ዝፈልጦ ሰብ የለን። እቶም ወለዲ እዚ ኣብቲ ኮሙን ብኣውቶማቲክ ክኸውን እዩ ኢሎም ስለዝሓሰቡ፡ ኣብ ናይ ምስግጋር ኣኼባታት ድማ ኣይጸንዑን ስለዝነበሩ፡ ምስግጋር ተዳልዩ ኣይፈልጥን። እቲ ጽቡቕ ናይ ቤት ትምህርቲ ምቕራብን ናይ ደገፍ ርክብ ምድላውን ካብ ወለዲ ኣብቲ ኮሙን ልዑል እምነት ከም ዝህልዎም ገይሩ እዩ፣ ሕጂ ድማ ኣብ ክሳራ ይርከቡ።

ብራጅ ብኻልእ መገዲ ጥዑይ ስለ ዝኾነ፡ እቶም ወለዲ ካብ NAV ናይ ክንክን ገንዘብ ክረኽቡ መሰል የብሎምን፡ ከምኡ’ውን ካብ ኮሙን ናይ ክንክን ኣበል ኣይረኽቡን እዮም፡ ምኽንያቱ እቲ ኮሙን ነቲ ናይቲ መዕበዪ ገዛ ቅድመ-ምድላው ክቕበሉ ኣለዎም ኢሉ ስለ ዝኣምን። እቲ ኣቦ ምስ ብራጅ ኣብ ገዛ ንኽህሉ ካብ ስራሕ ብዘይ ደሞዝ ዕረፍቲ ክወስድ ኣለዎ። ድሕሪ ሓደ ክልተ ኣዋርሕ እቲ ኣቦ ንወዱ ኣብ ኩሉ ክሕግዞ ስለዘለዎ ይደክም። ብራጅ ንባዕሉ እውን ድሕሪ ሕጂ ኣብ ቤት ትምህርቲ ብዘይምህላዉ ኣዝዩ ትሑት ምልዕዓል ስለዘለዎ፡ ወይ ድማ ናብ መዓልታዊ መዕበዪ ህጻናት ክኸይድ ስለዘለዎ፡ ምስ ናይ ጭንቀት ጸገማት ይቃለስን ኣብ ናይ ሕማም ዕረፍቲ ይርከብ። እቲ ብዛዕባ BPA ዝቐርብ ጥርዓን ብድምር 1 ዓመትን 9 ወርሕን ዝወስድ ኮይኑ፡ ኣመሓዳሪ ግዝኣት ኣብ መወዳእታ ምስታ ስድራቤት ተሰማሚዑ ነቲ ኮሙን ብዛዕባ BPA ውሳነ ክወስድ ምስ ዘተባብዕ፡ ብራጅ ብዝተኻእለ መጠን ናጻን ነጻን ህይወት ክነብር።

4. ንኮሙን ናይ ምውህሃድ ግዴታ

4.1 ኮሙን ኣየናይ ኣገልግሎት ድሕነት ከምዘወሃህድ ከነጽር ኣለዎ።

"እቲ ናይ ምውህሃድ ግዴታ፡ እቲ ውልቃዊ ተቐባሊ ኣገልግሎት ዝተዋደደ ናይ ኣገልግሎት ምቕራብ ንኽረክብ፡ ንኮሙን ሓላፍነት ይምስርት።"

እቲ ናይ ምውህሃድ ግዴታ ዝፍጸም እቶም ኣገልግሎታት ምስ... ብደረጃ ውልቀ ሰብ ናይ ምትሕብባር ግዴታ ኣለዎ።. እቲ ናይ ምውህሃድ ግዴታ ንሓደ ናይ ኮሙን ኣገልግሎት ቀንዲ ሓላፍነት ምውህሃድ ኣገልግሎታት ከም ዝወሃቦ ከረጋግጽ ኣለዎ።

ናይ ምውህሃድ ግዴታ ዘለዎ ናይ ኮሙን እምበር ናይ ውልቀ ኮሙን ኣገልግሎት ኣይኮነን። ኣብ ብዙሕ ኣጋጣሚታት፡ ኣየናይ ኣገልግሎት ድሕነት ነቲ ኣገልግሎት ንምውህሃድ ሓላፍነት ከም ዘለዎ ንጹር እዩ፡ ንኣብነት ሓደ ኣገልግሎት ምስቲ ህጻን ወይ መንእሰይ ዝያዳ ርክብ ምስ ዝህልዎ።"

እቲ መእተዊ ንህጻናት፡ መንእሰያትን ስድራቤቶምን ንምርዳእ ዝተሓላለኸ ይመስል፡ ንሰራሕተኛታት ኮሙን እውን። ኣብ ተመሳሳሊ ክፍሊ፡ ናይ ምውህሃድ ግዴታ ዘለዎ "ኮሙን" ምዃኑ ክሕበር እንከሎ፡ ብተመሳሳሊ ግዜ ድማ ግዴታ ናይቲ ውልቀ ሰብ ስራሕ ቦታ ተባሂሉ ይጽዋዕ። እቲ ውልቀ ሰራሕተኛ ኮሙን ወይ ኣካያዲ ኮሙን ናይቲ ኣገልግሎት ዝወሃበሉ ቦታ ነቲ ናይ ኣገልግሎት ምቕራብ ኣብ ምፍጻሞም ነዚ ናይ ምውህሃድ ግዴታ ከማሓድሮን ክከናኸኖን ዘለዎ ኣይመስልን።

4.2 እቲ ኮሙን ባዕሉ ከመይ ጌሩ ናይ ምውህሃድ ሓላፍነት ክከናኸን ከም ዝኽእል ይመርጽ

"እቲ ኮሙን ናይ ምውህሃድ ሓላፍነት ብኸመይ ክከናኸን ኣለዎ ዝብል ረቛሒታት ዘቐምጥ ዓሚቕ ሕጊ ወይ ደንቢ የለን።" ብመሰረት ሕጊ ኮሙን ነዚ ዝውስን እቲ ኮሙን ባዕሉ እዩ። እዚ ድማ ነቲ ኮሙን ከከም ኩነታትን ድሌታትን ንከባብያዊ ምትዕጽጻፍ ቦታ ይህቦ።

ዳይረክተር ኮሙን ናይ ውሳነ ስልጣን ኣለዎ፣ ነቲ ስልጣን ድማ ንኣብነት ንሓደ ኣወሃሃዲ ኣሃዱ ወይ ድማ ኣብ ዓውዲ ትምህርቲ ንዝርከብ ናይ ሰራሕተኛታትን ደገፍን ስራሕ ክውፍዮ ይኽእል።

ኣብ ነፍሲ ወከፍ ኮሙን እቶም ኣገልግሎታት ድሕነት ባዕሎም እንተዘይተሰማሚዖም ኣብ ምውህሃድ መን ከምዝውስን ንጹር ክኸውን ኣገዳሲ እዩ፣ ምእንቲ ህጻናት፣ መንእሰያትን ወለዶምን እቲ ምውህሃድ እንተዘይሰሪሑ ናብ መን ከምዝኸዱ ክፈልጡ"።

Løvemammaene ኣብቲ ንኮሙን ዝኸውን ናይ ምውህሃድ ምዕራፍ፡ ሓደ ሰብ ከወሃህድ እንተዘይክኢሉ፡ ምውህሃድ እንተዘይሰሪሑ፡ ወይ ድማ ብኣረኣእያኦም እንተዘይቀሪቦም፡ እቶም ኮሙናት፡ ወለዲ ወይ ካልኦት ኣካላት ክገብርዎ ዘለዎም ኣብ ዝኾነ ቦታ ከምዘይርአ የስምሩ። ምሕላው ናይ ምውህሃድ ሓላፍነት ዝምልከት ዝርዝር ሕግታት ኣብ ሕጊ ወይ ስርዓታት ዘይምህላዉ እውን ነቲ ድሮ ኣዝዩ ዓቢ ናይ ኮሙን ፍልልያት ከደልድሎ እዩ። ኣብተን ብቐዳምነት እዚ ንወለዲ ኣጸጋሚ ዝነበረለን ኮሙናት፡ እቲ ኣማኻሪ መምርሒ፡ ኣብ ውሽጢ መሰላቶም ኣብ ውሳኔ ንምብጻሕ ጥራይ ኣብ ልዕሊ ወለዲ ኣብ ልዕሊ ወለዲ ዝተጻዕነ ጾር ዝኾነ ናይ ምውህሃድ ሓላፍነትን ናይ ጥርዓን ሓላፍነትን ዝኾነ እፎይታ ኣየምጽእን እዩ። ብዛዕባ ከመይ ስድራቤታት ዝብል እውን ኣዝዩ ውሑድ እዩ። ዘይኮነ ኣብቲ ኮሙን ንዝፍጠር ናይ ዘይምርድዳእ ክትዕ ክቃልዑ ኣለዎም፣ ወይ ድማ ኣብቲ ብዝተዋህቦ ውሳነ ዝህብ በዓል መዚ ዝውሰን ብኸመይ ጽልዋ ከምዘለዎም ክቃልዑ ኣለዎም።

እቲ መምርሒ፡ ከምዚ ሎሚ ዘለዎ፡ ወለዲ ካብ ግዴታ ምውህሃድ ወይ ኣገልግሎት ከም ኣተሓባባሪ ህጻናት እንታይ ክጽበዩ ከም ዝኽእሉ፡ ወይ እንተዘይሰሪሑ ከመይ ጌሮም ከማርሩ ከም ዝኽእሉ ዝኾነ መልሲ ኣይህብን። ከምኡ’ውን ከምዚ ዓይነት ጥርዓናት ብመን ክስራሕ ከም ዘለዎ፡ ወይ እቲ ጉዳይ ብኸመይ ከም ዝስራሕ ኣብቲ መምርሒ ኣይርከብን። እቲ ተቖጻጻሪ ንወለድን ቆልዑን ሕጋዊ ውሕስነት ንምርግጋጽ ነዚ ክፍሊ እውን ክገልጾ ኣገዳሲ እዩ።

ከምኡ’ውን እተን ኮሙናት ስልጣን ውክልና ብዳይረክተር ናይቲ ኮሙን ይዕቀብ ድዩ፡ ወይስ ናብ ኣወሃሃዲ ኣሃዱ ይውሃብ ብኸመይ ብንጹር ክገልጻ ከም ዘለወን ኣይመስልን። ከምኡ’ውን እቲ ኣወሃሃዲ ኣሃዱ ኣብ ሓደ ኮሙን ዝሰርሕ ኣካል እንተዘይኮይኑ ንመን ናይ ውክልና ስልጣን ክወሃቦ ከምዝኽእል ንጹር ኣይኮነን።

እቲ ተቖጻጻሪ ነቲ ኮሙን ኣብ ውሽጢ ዝተፈላለዩ ክፍልታት ናይቲ ኮሙን እቶም ወለዲ፣ እቲ ቆልዓን እቲ ኣተሓባባሪን ክዛመዱሎም ዝኽእሉ ቀወምቲ ርክብ ዘለዎም ሰባት ከቕውም ምትብባዕ ኣገዳሲ እዩ።

ብመንጽር ግዴታ ምውህሃድን ካልኦት ድንጋገታትን ምውህሃድን ምውህሃድን ኣብ ምክትታል ግቡእ ሓገዝ ዘይምህላዉ ዝምልከት ስክፍታ፤

ሎቨማማኤን ኣብ ዝተፈላለየ ኣጋጣሚታት ኣስሚሮምሉ እዮም፣ ነቲ ኣብቲ ሕጊ ዘለዎም ግዴታታት ዘይተማልኡ ሓያሎ ኮሙናት ከምዘለዋ፣ ንወለዲ ንምፍታሕን ዘይሓላፍነታዊ ኣገልግሎታትን ልዕሊ ዓቐን ጽዕነትን ንምክልኻልን እዩ። ውሳነታት ኮሙን መብዛሕትኡ ግዜ ብቃላቶም ይምልከቱ ሓላፍነታዊ ኣገልግሎት ምሃብ፣ እቲ ኮሙን በቲ ናይ ጽሬት ጠለብ እንታይ ማለት ምዃኑ ከይገለጸ። ኣብ መንጎ እቲ ስፔሻሊስት ኣገልግሎት ጥዕና ኣብ ገዛ ግቡእ ክንክን ጥዕና እዩ ዝምዕዶን ዝኣምነሉን፡ ከምኡ’ውን ብኮሙናት ዝውሰድ ጭቡጥ ውሳኔታት ዓቢ ክፍተት ክህሉ ይኽእል። ምምሕዳራዊ ኣብያተ ጽሕፈት ኣገልግሎት ጥዕናን ክንክንን ኣብ ህይወት ውልቀሰባት ኣዝዩ ጣልቃ ዝኣቱ ሓላፍነት ተዋሂብዎም ኣሎ።

ብፍላይ ብዛዕባ ስደተኛ ድሕረ ባይታ ዘለዎም ስድራቤታት የሻቕለና፣ ኣብዚ ናይ ቋንቋ ዕንቅፋታትን ባህላዊ ርድኢትን ውጽኢቱ እዘን ስድራቤታት ዋላ እኳ ህጻናት ከቢድን ዓበይትን ሓገዝ ዘድልዮም እንተሃለዉ ኣዝዩ ውሑድ ወይ ዋላ ሓንቲ ሓገዝ ከምዘይረኽቡ ይገብር። ኣብ ስራሕና እንረኽቦም ስድራቤታት፡ ከምኡ’ውን እዞም ስድራቤታት ክሳብ ናባና ዝመጹና ምስ ስርዓት ረድኤት ዝገበርዎ ርክብ፡ ኣድልዎ ጥራይ እዩ ክግለጽ ዝኽእል። እቲ መምርሒ ነዞም ስድራቤታት ብቐረባ ናይ ምሓዝን ምክትታልን ምክትታልን ፍሉይ ሓላፍነት ከመልክት ኣለዎ። እተን ኣዴታት ኣንበሳ ብዛዕባ እዚ ጉጅለ ዝምልከት ፍሉይ ክፍሊ ኣብቲ መምርሒ ክካተት ኣለዎ ዝብል እምነት ኣለወን፣ እዚ ድማ፤

ናይ ቋንቋ ዕንቅፋታት
እቲ ናይ ተርጓሚ ኣገልግሎት
ባህላዊ ፍልልያት፣ ክልኩል
ስርዓትን ኣገልግሎትን ቦታ ምርዳእ
ጉዳይ ምስ ኣረኣእያ ውሑዳት ዝምልከት እዩ።
ልዑል ብዝሒ ስደተኛ ድሕረ ባይታ ዘለዎም ስድራቤታት ዘለወን ኮሙናት/ኣውራጃታት
ዝምልከቶም መሻርኽቲ/ትካላት (ንኣብነት ኣብሎም፡ ኤልዲኦ)

ዝቐረበ ሓሳብ ጉዳይ፡ ስደተኛ ድሕረ ባይታ ዘለዎም ስድራቤታት፤

ሓሊማ ብሰንኪ ሳሕቲ ዝረአን ከቢድን ጉድለት ጂን ብዙሕ ስራሕ ዝሰርሕ ፍልልይ ኣለዋ። ጓል 15 ዓመት ኮይና ካብ ምጽባቕ፡ ኣከዳድናን ምምጋብን ኣብ ኩሉ ሓገዝ የድልያ። ብቐጻሊ ንነብሳ ኣብ ሓደጋ ስለ እተእትዋ፡ ምሸት ምሸት ንሓያሎ ሰዓታት ንቑሕ ስለ እትኸውንን ኩሉ ዓይነት ኣቑሑትን ነገራትን ኣብ ኣፋ ስለ እተእቱ 24/7 ክትትል ክግበረላ ኣለዎ። ኣሕዋታ ክዋዘዩላ ወይ ጸጉራ ጽቡቕ ክገብሩላ ከለዉ እትፈትዋ ለዋህ ጓል እያ።
ኣቦ ሓሊማ ሓሙሽተ ዝኣባላታ ስድርኡ ንኽነብሩ ዓቕሚ ንኽህልዎም ን10 ዓመት ኣብ ወርሒ 150-200% ክሰርሕ ተገዲዱ ኣሎ። ሓሊማ ክልተ ዓበይቲ ኣሓት ኣለዋ፡ ሓንቲ ጓል 17 ዓመት፡ ሓንቲ ድማ ጓል 19 ዓመት። ኣደ ሓሊማ ቋንቋ ኖርወይ ጽቡቕ ጌራ ኣይትዛረብን እያ፣ ምኽንያቱ ቅድሚ 10 ዓመት ናብታ ሃገር ምስ ኣተዉ ወይ ቋንቋ ኖርወይ ክትመሃር ወይ ኣብ ኖርወይ ክትሰርሕ ዕድል ረኺባ ኣይትፈልጥን። ኣደይ ንሓሊማ ንምሕብሓብ ኩሉ ግዜኣ ኣብ ገዛ ከተሕልፎ ተገዲዳ ኣላ።

ኣደ ሓሊማ ምስቲ ኮሙን (እቲ ኣወሃሃዲ ኣሃዱ ወይ ቤት ጽሕፈት ምምቕራሕ ሓዊሱ) ቅድሚ ክራኸባ ልዕሊ 2 ዓመት ጥራይ እዩ ነይሩ፡ ዋላ እኳ እቲ ናይ ህጻናት ምሕዋይ ናብ ክልቲኡ ኮሙንን ማእከል ጥዕናን ኤፒክሪስ ይሰድድ እንተነበረ።

ን2 ዓመት እቲ ስፔሻሊስት ኣገልግሎት ጥዕና ሓሊማ ብኮሙን ትሕብሕብ ከምዘላ ኣሚኑ ምኽንያቱ... እታ ኣደ ኣብታ ቤት ትምህርቲ ዝነበረት ነርስ ጥዕና ጥራይ ዝኾነ ርክብ ከም ዝነበራ ከተመሓላልፍ ምስ ፈተነ ዘጋጠማ ናይ ርክብ ጸገማት። እቲ ዘይምርድዳእ ምስተረጋገጸ፡ ኣብቲ ሃቢሊቴሽን ዝርከብ ማሕበራዊ ሰራሕተኛ ኣብዚ ይሳተፍ፡ ነታ ኣደ ድማ ዝርዝር ርክብን ንህዝባዊ ኣገልግሎታት ዝኸውን መመልከቲ ቅጥዒን ክትረክብ ይሕግዛ።

ብድሕሪኡ ሓሊማ ብዛዕባ ኣገልግሎት ኮሙን ዝኾነ ተወሳኺ ሓበሬታ ከይረኸበት ኣብ ፍሉይ ቤት ትምህርቲ ተቐሚጣ ኣላ። ኣብቲ ፍሉይ ቤት ትምህርቲ ጽቡቕ ይሰርሕን ሓሊማ ትስስንን ስለዚ ኣደ ኣብ ዙርያ ቤት ትምህርቲ ሓያሎ ምርጫታት ከምዘሎ ሓበሬታ እኳ እንተረኸበት፡ ሓሊማ ኣብቲ ዝተማህረቶ ቤት ትምህርቲ ንኽልተ ዓመት ክትቅጽል ትደሊ። ድሕሪኡ ኣደ ድሕሪ ትምህርቲ ንኽልቲኡ BPA ትሓትት፣ ኣብ ወርሒ ድማ ሓደ ሰሙን መወዳእታ ምስ ናይ ብሕቲ ሰራሕተኛ ረድኤት (ዓርኪ ኣደ)። ሓሊማ ትነጽግ! ኣብ ክንድኡስ፡ መንበሪ ህጻናት 24/7፡ ወይ ኣብ ሰሙን 2 ሰዓታት ምስ ናይ ደገፍ ርክብ ይቐርብ። እታ ኣደ ንእሽቶ ጓላ ኣብ ገዛ ክትጸንሕ ስለ እትደሊ ርክብ ክትድግፍ ትሰማማዕ።

ሕጂ ጥራይ ሓሊማ 15 ዓመት ምስ መልአት፡ ብዘይ ዝኾነ ወሰኽ ናይ ደገፍ ርክብ፡ ወይ ዝኾነ ይኹን ናይ ክንክን ክፍሊት ናይቲ ኣደ እትገብሮ ገዚፍ ስራሕ፡ ኣደ ምስ ሓደ ወለንታዊ ትካል ርክብ ዝገበረት። ኣብኡ ድማ ንቢፒኤ ከተመልክት ይሕገዛ፣ ብውልቂ ድማ መሊሳ ትፍታሕ። ብተወሳኺ ናይ ኣላዪ ኣበል ናይቶም ብBPAን ረድኤትን ዘይሽፈኑ ክኾኑ ዝኽእሉ ሰዓታት መመልከቲ ይቐርብ። እቲ ኮሙን ብዘይሓላፍነታዊ ኣገልግሎትን እታ ስድራቤት ብዘይ ሓገዝ ንዝጸንሐት 10 ነዊሕ ዓመታት ሓላፍነት ምውጋድን እውን ናብ ኣመሓዳሪ ክልል ይሕበር። ድሕሪኡ ሓሊማ ኣብ መወዳእታ ሓደ ኣተሓባባሪ ትረክብ እሞ ቀልጢፉ ናብቲ ቦታ ብምእታው ድሌታት ሓሊማን ዝተረፉ ኣባላት ስድራቤትን ኣብ ካርታ ምቕማጥ ይጅምርን ነቲ ንህዝባዊ ኣገልግሎት ዝቐርብ መመልከቲታት ብቐሊሉ ክድግፍ ይኽእል።

እተን ኣሓት ኣደ ሰሙናዊ ዕዳጋ ክትገብር ኣብ ዝግደደሉ እዋን ኣብ ምሕብሓብ ህጻናት ክሕግዛ ተገዲደን እየን፣ ኣብ መብዛሕትኡ እዋን ድማ ኣገልግሎት ተርጓሚ ተተሓሒዙ ኣብ ዘይፈልጥሉ እዋን ከም ተርጐምቲ ኮይነን ክዋስኣ ተገዲደን እየን። እታ ኣደ ን10 ዓመታት ካብ ናይ ስራሕ ህይወትን ቋንቋ ኖርወይ ክትመሃር ምኽኣላን ተገሊላ፡ ሰለስቲኦም ቆልዑ ድማ ብሰንኪ ኣብ ልዕሊ ስድራቤት ኣዝዩ ዓቢ ጸቕጢ ንእስነቶም ስኢኖም።

ከምኡውን ርአ፤

https://abloom.no/

https://www.ldo.no/

https://www.pasientogbrukerombudet.no/

https://lovemammaene.no/hjelpetjenesten/

ሕጋዊ ርግጸኝነት ዘይብሎም ስድራቤታት ብዝምልከት ስክፍታ።

ሕጋዊ ርግጸኝነት ብዛዕባ እቲ ውልቀሰብ ብወገን ሰበስልጣን ካብ ግህሰት ወይ ፍቓደኛነት ክሕሎ ምዃኑን፡ ከምኡ’ውን ብዛዕባ ጽፉፍ ምሕደራ ጉዳይን ንትሕዝቶ ውሳነታት ዝምልከት ጠለባትን እዩ። እቲ ናይ ይግባይ ስርዓት ክቐውም እንከሎን ምስ ናይ መንግስቲ ኣመሓዳሪ ስልጣን ዘይብሉን ዘሎ ሕጋዊ ርግጸኝነት፡ ሓያሎ ጾር ዘለዎ ናይ ክንክን ስራሕ ዘለዎም ስድራቤታት ዝቃልዑሉ ስልጣን ምጥቃም ዘንጸባርቕ ኣይኮነን። እቶም ስድራቤታት ንኽነብሩ ዝኽእሉ ናብራ ንኽህልዎም ኣብ ምሕረት ሓገዝ ካብ ህዝቢ ይርከቡ። እቲ ኮሙን ስርሑ ኣብ ዘይከናኸነሉን ብዓቢኡ ምስ ዝፈሽልን ኣመሓዳሪ መንግስቲ ካብ ስልጣኑ ናይ ምውራድ ሓቀኛ ስልጣን ይጎድሎ።

ምሉእ እቲ ቅድሚ ሕጂ ዝተላእከ ናይ መፍለጢ ደብዳበ ከተንብቡ ንመክር፤

https://lovemammaene.no/alvorlig-varsel-om-manglende-rettssikkerhet/

እቲ ተቖጻጻሪ ኣብ ጉዳይ ዘይግቡእ ኣገልግሎት፡ ከምኡ’ውን ኣብ ጉዳይ ሕጋዊ ርግጸኝነት ንዝተጎድኡ ስድራቤታት ኣብ መስርሕ፡ ሓላፍነትን መሰል ይግባይን መምርሒ ከምዘይብሉ ይሕብሩ። እዚ ከም ኣዝዩ ከቢድ ጉድለት ንርእዮ፡ ሓደ ካብቶም ዕላማ ጉጅለታት ናይቲ መምህር ወለዲ ክኾኑ ከለዉ።

ካብቶም ኣብቲ መምርሒ ክዝርዘሩ ዝግበኦም ትካላት፡ ትካላት መሰላት ብዝምልከት ናብኦም ክምለሱ ዝሕግዙ ሓገዝ፤

ሓላፊ ማዕርነትን ኣድልዎን (LDO)

https://www.ldo.no/ombudet-og-samfunnet/ombudets-arbeid/veiledningstjenesten/

ሓባራዊ ትካል ንስንኩላን (FFO)

https://ffo.no/rettighetssenteret/

ኣገልግሎት ሓገዝ ኣዴታት ኣንበሳ፤

https://lovemammaene.no/hjelpetjenesten/

እቲ ወኪል ሕሙምን ተጠቃምን፤

https://www.pasientogbrukerombudet.no/

5. ኣተሓባባሪ ህጻናት

መሰል ቆልዓ ኣተሓባባሪ - ቅድመ ኩነት፤

"ኩነታት እቲ ህጻን ወይ መንእሰይ ከቢድ ድዩ ኣይኮነን ዝብል ሓፈሻዊ ገምጋም ክግበር ኣለዎ።" እቲ ናይ ገምጋም ቴማ፡ እቲ ኩነታት ብመንጽር ምጉዳል ኣሰራርሓን ምጽዋርን ክእለት፡ ዘይምኽኣል፡ ምምዕባል ሕማም፡ ቃንዛ ወይ ምንካይ መግለጺ ህይወት እንታይ ከምጽእ ከም ዝኽእል እዩ። እቲ ኩነታት ኣገደስቲ ስርሓት ኣካላት ወይ ህዋሳት ናብ ምጥፋእ ዘስዕብ ድዩ ኣይኮነን ካብቶም ማእከላይ ቴማታት እዩ። ብዛዕባ እቲ ዝምልከቶ ኩነታት ዘሎ ፍልጠት ኣብቲ ሓፈሻዊ ገምጋም ክካተት ይግባእ።

ኣብ ምዕባለ ህይወት ኣካላዊ ዕንቅፋታት ብስነ-ኣእምሮኣውን ማሕበራውን መዳይ ሳዕቤን ከስዕቡ ይኽእሉ። ሕማም ኣእምሮ እውን ናብ ማሕበራዊ ተነጽሎን ምንካይ ኣካላዊ ምንቅስቓስን ከስዕብ ይኽእል። ውህደት ሕማም፡ መጉዳእቲ ወይ ምጉዳል ኣሰራርሓ፡ እቲ ኩነታት ብሓፈሻ ዝያዳ ከቢድ ኮይኑ ክቑጸር ይኽእል።

ኣብቲ ገምጋም እቲ ኩነታት ንምሕካም ክሳብ ክንደይ ዝተሓላለኸ ምዃኑ ወይ ድማ ነቲ ኩነታት ወይ ሳዕቤናቱ ንምሕካም እንታይ ዓይነት ናይ ጥዕናን ማሕበራዊ ስራሕን ክእለት ከምዘድሊ እውን ኣብ ግምት ክኣቱ ይኽእል እዩ"።

ብዙሓት ህጻናት ብኣዝዩ ዝተሓላለኸ ኩነታት ከም ዝነብሩ ይጥቀስ፣ ኣብኡ ብቕዓት ጥዕናን ማሕበራዊ ስራሕን ጥራይ ንደረጃ ዕቱብነት ወይ ዝተሓላለኸነት መዐቀኒ ክኸውን ኣይክእልን። ብኸቢድ ዝሓመሙ ህጻናት ምስ BPA ምስ ክንክን ጥዕናን ብዘይ ክንክን ጥዕናን፣ ምስ ክኢላታት ሰራሕተኛታትን ብዘይ ክኢላታትን ይነብሩ፣ ኣብ ምድላዋት ኣዝዩ ጽቡቕ ዝሰርሕ ብልክዕ እቶም ተሓጋገዝቲ ኣብዚ ፍሉይ ህጻን ጽቡቕ ስልጠና ስለዝወሃቦም። ኣብ መንጎ ህጻንን ተሓጋጋዚን ውሑስ ዝምድናታት ምስ ዝህሉ፡ ከምኡ’ውን ምስ ወለዲ ከም ተቖጻጸርቲ ጥቡቕ ምትሕብባር ምስ ዝህሉ፡ እቲ ህጻን ኣብ ውሽጢ እቲ ብሕክምናዊ መዳይ ጽቡቕ ዝኾነን ንህጻን ማእከል ዝገበረ/ንስድራቤት ዝምችእን ክሕብሕብ ይኽእል። ኮሙናት ኣብ ክንዲ ድሩትነት ኣብ ምክትታልን ኣወሃህባ ፅቡቕ ኣገልግሎትን ነቲ ናይ ስጉምቲ ክፍሊ ክጥምታ ዘኽእላ ኣብነታት ምርካብ ዘይምኽኣል ኣሎ።

"ከም ስድራቤታዊ ኩነታት፡ ማሕበረ-ቁጠባዊ ኩነታት ወይ ቋንቋውን ባህላውን ድሕረ ባይታ ዝኣመሰሉ ህሞታት።" ~~ክኸውን ይኽእል እዩ።~~ እዩ ኣብ ሓፈሻዊ ገምጋም ኣድላይነት ናይቲ ህጻን ንዝተሓላለኸ ወይ ዝተዋደደ ኣገልግሎታት ኣገዳሲ እዩ። ድሌታት ናይቲ ቆልዓ ~~ይኽእል~~ ይግባእ ኣብ ትሕቲ ሓፈሻዊ ግዴታ ክንክንን ግቡእ ክንክንን ስድራቤት እውን ይግምገም። እቲ ቅድመ ኩነት ይማላእ ድዩ ኣይማላእን ዝብል ጥርጣረ ኣብ ዘለዎ፡ ኩነታት ስድራቤት ግን ኣዝዩ ከቢድ ኣብ ዝኾነሉ፡ ~~ቅኑዕ ክኸውን ይኽእል ድዩ~~ እቲ ኮሙን ግድን እዩ። ኣብቲ ገምጋም ሓፈሻዊ ኩነታት ስድራቤት ከተጉልሕ። እቲ ቆልዓ እውን ኩነታት ስድራቤት ብዘየገድስ ነቲ ቅድመ ኩነት ከማልእ ይኽእል እዩ"።

ሓፈሻዊ ገምጋማት ብእኹል መልክዑ ክሳብ ክንደይ ከምዝፍጸሙ ዝተኣሳሰሩ ኣዝዮም ዓበይቲ ናይ ኮሙን ፍልልያት ኣለዉ። ናይ ከምዚኦም ዝኣመሰሉ ሓፈሻዊ ገምጋማት ኣብነታት ክህልዉ ኣለዎም፣ ከምኡ’ውን እቲ ሓፈሻዊ ገምጋም እኹል ጽቡቕ ኮይኑ እንተዘይተሰሚዑ ወለዲ ናበይ ክምለሱ ይኽእሉ። ኣብዚ መምርሒ እዚ ዳይረክቶሬት ጥዕና እውን ነቲ ቃላት ብዝዓበየ ደረጃ ካብ can and should, ናብ shall and must ክቕይሮ ኣለዎ።

5.2 እቲ ኮሙን ናይ ህጻናት ኣተሓባባሪ ከቕርብ ኣለዎ።

"ኣተሓባባሪ ህጻናት ናይ ምቕራብ ግዴታ ኣብቲ ኮሙን ተወሰኸ።" ሕጊ ኣገልግሎት ጥዕናን ክንክንን § 7-2 ሀ.

ኣብቲ ኮሙን ዝርከብ ኣወሃሃዲ ኣሃዱ፡ ኣተሓባበርቲ ህጻናት ናይ ምሻም፡ ምምልማልን ምክትታልን ሓፈሻዊ ሓላፍነት ኣለዎ።

ብመንገዲ ምሻም ኣተሓባባሪ ህጻናት፡ ሓላፍነት ዝስከም ይምዘዝ ንህጻን ዝወሃብ ኣገልግሎት ምውህሃድ።”

እዚ ኣብተን ኣተሓባባሪ ህጻናት ዘይህባ ኮሙናት እንታይ ሳዕቤን ከም ዝህልወን ኣይመስልን፡ እቲ ኮሙን ሕጂ’ውን ንሓደ ሰብ ኣተሓባባሪ ቆልዓ እንተዘይሂቡ ወለዲ ናበይ ክምለሱ ከም ዝኽእሉ ኣይመስልን። እቲ ኮሙን ንሕጽረት ኣገልግሎት ንምስናድ፡ ወይ መሰሎም ዘይፍጸሙ ወለዲ ኣብ ጥርዓን ናብ ኣመሓዳሪ ግዝኣት ንምሕጋዝ እንታይ ግዴታ ከም ዘለዎ ኣይመስልን።

"እቲ ኮሙን ንኣተሓባባሪ ህጻናት መሰል ክህብ ዝኽእል ድሌታት ምስ ዝፈልጥ፡ እቲ ኮሙን ብናይ ገዛእ ርእሱ ተበግሶ፡ ነታ ስድራቤት ብዛዕባ እቲ መሰል ክመርሓ ኣለዎ፡ ከምኡ'ውን እቲ ስድራቤት ኣብ ዝደለዮ ቦታ ገምጋም መሰል ተበግሶ ክወስድ ኣለዎ።"

እቲ ኮሙን ብዛዕባ ኣተሓባባሪ ህጻናት ዝወሃብ ውሳነ ብጽሑፍ ክውስን ኣለዎ፣ ምስ ምኽንያትን ብዛዕባ መሰል ይግባይ ሓበሬታን ሓቢሩ። እቲ ውሳነ ኣብ ምቹእ ስርዓት ምሕደራ ጉዳይ ክስነድ ኣለዎ።'

እዚ ኣብተን መምርሒ ዘይህባ ወይ ተበግሶ ዘይወስዳ፡ ወይ ብዛዕባ ኣተሓባባሪ ህጻናት ወይ ይግባይ ንምርካብ ብጽሑፍ ውሳነ ዘይህባ ኮሙናት እንታይ ሳዕቤን ከም ዝህልወን ዝገልጽ ሓበሬታ የለን።

ተመኩሮ ሎቨማማነ፡ ካብ መላእ ሃገር ካብ ዝርከባ ስድራቤታት፡ ኣተሓባባሪ ህጻናት ብተግባር ተግባራውን ተበጻሒን ተራ ቅድሚ ምዃኑ ነዊሕ መንገዲ ከምዘሎ ይሕብር።

ሕዱር ሕሙማት ህጻናት ዘለዎም ስድራቤታት ወይ ተግባራዊ ፍልልይ ዘለዎም ህጻናት ብመተሓላለፍን ምውህሃድን ኣገልግሎታት ምስቲ "ስርዓት" ኣብ ምግጣም ሓቀኛ ሓገዝን እፎይታን ንምሃብ፡ እዞም ዝስዕቡ ክኾኑ ኣለዎም፤

ምሉእ ናይ ኣወሃሃዲ ስራሕ ምስ ስሩዕ ስልጠና/ትምህርቲ።
ኣብ ንኣሽቱ ኮሙናት ኣብ መንጎ ኮሙናት ዝግበር ምትሕብባር ክሕሰብ ይኽእል።
ኣብ መላእ ትካላት ዝራኸብ ካላንደር ምብጻሕ ዘለዎም ዲጂታላዊ መሳርሒታት።
እቲ ኣተሓባባሪ ንስድራቤታት ፅቡቕ ኣገልግሎት ንምርግጋፅ እኹል ስልጣን ክወሃቦ ኣለዎ።
ሓያሎ ምሉእ ናይ ኣወሃሃዲ ስራሕ ንህጻናትን መንእሰያትን ኣብ ስፔሻሊስት ኣገልግሎት ጥዕና

እዚኦም ብጭቡጥ ሓቀኛ ምትእስሳርን ምውህሃድን ካብ ወረቐት ናብ ክውንነት ንኽሰጋገር ፍጹም ኣገደስቲ ነጥብታት እዮም።

5.3 ናይ ህጻናት ኣተሓባባሪ ስራሕ

"ናይ ህጻናት ኣተሓባባሪ ስራሕ ይስዕብ።" ሕጊ ኣገልግሎት ጥዕናን ክንክንን § 7-2 ሀ ካልኣይ ሕጡበ-ጽሑፍ ፊደላት ሀ–ረ.

ኣተሓባባሪ ህጻናት "

እተን ኣዴታት ኣንበሳ፡ ዕማማት ኣተሓባባሪ ህጻን እንታይ ክኸውን ከም ዘለዎ 5 ነጥቢ ጥራይ ከም ዝተዋህበ ግብረ መልሲ ይህባ። እቲ ናይ ቆልዓ ኣተሓባባሪ ተራ ከምቲ ዝተሓሰበ ክሰርሕ እንተኾይኑ ኣብዚ ኣዝዩ ዝያዳ ነጥብታት ክካተት ኣለዎ። ስለዚ ካብ fq ፍጹም ኣድለይቲ ነጥብታት ወሲኽና ኣለና።

ሀ.ምውህሃድ ናይቲ ሓፈሻዊ ምቕራብ ኣገልግሎት፣

ለ
ምክትታልን ምምችቻውን ንስድራቤትን ህጻንን ብመልክዕ ምቕራብ ወይ ኣፈጻጽማ ኣገልግሎት ጥዕናን ክንክንን ካልእ ኣገልግሎታት ድሕነትን፣

ሐ.ስድራቤትን እቲ ህጻንን ብዛዕባ እቲ ዝወሃብ ኣገልግሎት ጥዕናን ክንክንን ኣድላዪ ሓበሬታን ኩለመዳያዊ መምርሕን ክረኽቡ፣

መ.እቲ ስድራቤትን እቲ ህጻንን ብዛዕባ ካልኦት ኣገልግሎታት ድሕነትን ዝምልከቶም ናይ ሕሙማትን ተጠቀምትን ትካላትን ኣድላዪ ሓበሬታን ኩለመዳያዊ መምርሕን ክረኽቡ፣ እቲ ስድራቤትን እቲ ህጻንን ምስዞም ኣብ ዝገብርዎ ርክብ መምርሒ ክወሃቦም፣ ከምኡ’ውን ናብ ከምዚኦም ዝኣመሰሉ ርክብ ወይ ሪፈራል ክግበር ኣገልግሎታት ወይ ትካላት፡ ከምኡ’ውን...

ሠ.ኣብ ስራሕ ውልቃዊ ውጥን ምዕባለ፣

ረ/ ናይ ሓላፍነት ጉጅለ ምፍጣርን ናይ ሓላፍነት ጉጅለ ኣኼባታት ምጽዋዕን እቲ ናይ ሓላፍነት ጉጅለ ብዝግባእ ሰባት ዝቖመ ምዃኑ ምርግጋጽን፣ ነቲ ናይ ሓላፍነት ጉጅለ ምምራሕ፣ ንተሳተፍቲ ኣብ IP ስልጠና ምሃብን ናይ IP ምውህሃድን፣ ከምኡ’ውን ኣብ ዝተሰማምዑሉ ምክትታል ኣብ ኣኼባታት ጉጅለ ሓላፍነት፣

ሰ.ምስ ወለዲ ፍቓድ/ስልጣን ምኽባር ምንጻር፣

ሸ.

i.ምስቶም ኣብ ከባቢ እቲ ህጻን ዘለዉ ትካላት ብምርኻብ ቆጸራታት ናይቲ ህጻን ምውህሃድ፣ ብዝተኻእለ መጠን፣ ሓያሎ ቆጸራታት ኣብ ሓደ መዓልቲ ከም ዝእከቡ ምርግጋጽ (ንሕጻን ብርግጽ እንተተኻኢሉ) ከምኡ’ውን እኹል ዘይኮነ ምትብባዕ ክትትል፣

j. ናይቲ ህጻንን ስድራቤትን ድሌታት ኣብ ካርታ ካርታ - ምሉእ ኩነታት ስድራቤት ርአ፣

ክ.

ል እቲ ህጻንን ስድራቤትን ኣብ ከባቢኦም እኹል ረድኤት፣ ሓገዛትን ኣድላዪ ኣገልግሎታትን ክህልዎም ምግባር፣ እዚ ድማ ናጽነትን ጽሬት ህይወትን ዝህቦም፣

መ.

n.መሳርሒታት ካብ ማእከል ሓገዝ ሕክምናን ፋርማሲን ምእዛዝ (ሓገዝ ኣብ ዘድልየሉን ዝከኣልን ቦታ፡ ንኣብነት ብቐዋሚ፡ ደረጃ ዝሓለወ ትእዛዛትን ቋንቋዊ ዕንቅፋት ዘለዎም ስድራቤታትን)፡።

o ምስቲ ቆልዓን ስድራቤትን ዘለዎም ተኣማንነት ክህልዎም

ገጽ ጽቡቕ ስልጠና (ኮርስ፡ ዝምልከቶ ትምህርቲ ወዘተ) ክረክብ።

ቅ. ኣብ ሕጊ፡ ኣገልግሎታትን ስርዓታትን ብቕዓት ክህልዎም ኣለዎ፡ ብተወሳኺ ድማ ምስ ከቢድ ሕማምን ዝተሓላለኸ ብድሆታትን ዘለዎም ህጻናት ምንባር ከመይ ከም ዝመስል ብቕዓት ክህልዎ ኣለዎ፡ ፍልጠት ዝተፈላለየ ህይወት ስድራቤት፡ ድሕረ ባይታ ስደተኛ ዘለዎም ስድራቤታት፡ ምሕደራ ቅልውላው፡ ሓዘን፡ ኣሕዋት ከም... ኣዝማድ፡ ምሕዋይ ህጻናት፡ ASK ወዘተ።

5.4 ኮሙን እቲ ናይ ህጻናት ኣተሓባባሪ ሓላፍነቱ ክከናኸን ዝኽእል እኹል ብቕዓትን ማዕቀፍን ከም ዘለዎ ከረጋግጽ ኣለዎ።

ኣብ ተራ ኣተሓባባሪ ህጻናት ብቕዓት

“ኣተሓባባሪ ህጻናት ~~ይሓይሽ~~ ግድን ኣብ ኣገልግሎት ጥዕናን ክንክንን ከምኡ’ውን ካልእ ኣገልግሎታት ድሕነት ጽቡቕ ኣፍልጦ ክህልዎም ይኽእል። ክልቲኡ ቅድሚ ናብቲ ተራ ምእታውካ ስልጠና ምውሳድ፡ ከምኡ’ውን ኣብ ተወሳኺ መስርሕ ትምህርቲ መምርሕን ምክትታልን እዩ።

ተራ ኣተሓባባሪ ህጻናት ብዘየገድስ ርእሰ-ጉዳይን ሞያዊ ብቕዓትን ክፍጸም ይኽእል እዩ፣ ~~ክኸውን ድማ ይግባእ እዩ።~~ ግን ግድን እዩ። ኣብቲ ውልቀሰብ ዘለዎ ሓቀኛ ብቕዓትን ቅድመ-ኩነታትን ትኹረት ይወሃቦ፡ ነቲ ናይ ህጻናት ኣተሓባባሪ ሕጋዊ ዕማማት ክከናኸን ንኽኽእል። ካብ ካልኦት ናይ ኣተሓባበርቲ ስራሕ ንላዕሊ ንኣተሓባበርቲ ህጻናት ዝያዳ ጎሊሑ ዝረአ ረቛሒ፡ ንኽልቲኦም ህጻንን ስድራቤትን ክከናኸኑ ኣለዎም። ውህደት ኣገዳሲ ትምህርቲን ሞያዊ ብቕዓትን ተመኩሮን ውልቃዊ ብቕዓትን ቁልፊ መበገሲ እዩ። ንዝተሓላለኸ ነገራት ክትሕዞ ምኽኣል፡ ብዝተዋደደ መንገዲ ናይ ምስራሕ ክእለት ምህላውን ዝምድናታት ኣብ ምህናጽ ጽቡቕ ክእለት ምህላውን ኣብ ምግምጋም ብቕዓት ኣገደስቲ ባህርያት እዮም። " "

ኣብቲ መምርሒ ክቕየሩ ዘለዎም ቃላት ደጊምና ንውከስ፤

እቲ ኮሙን ብደረጃ ውልቀሰብን ስርዓትን ዝግበር ምትእስሳር፣ ሕጊ፣ CRPDን ሰብኣዊ መሰላትን፣ ስነ-ምግባር፣ ብቕዓት ህጻናትን መንእሰያትን፣ ከምኡ’ውን ኣረኣእያ ስድራቤትን ኣዝማድን፣ ንቡር ኣሕዋት ኣብ ዘይተለምደ ስድራቤታት፣ ምሕዋይ ህጻናት ዘጠቓልል ናይ ህጻናት ኣተሓባባሪ ኮርሳትን/ወይ ስልጠናን ከረጋግጽ ኣለዎ። ፣ ሓዘን፣ ኣብ ድልውነት ምንባር፣ ምሕደራ ቅልውላው፣ ስደተኛ ድሕረ ባይታ ዘለዎም ውሑዳት ብሄራት/ስድራቤታትን ካልእ ከምኡ ዝኣመሰለን እዩ። እዞም ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሱ ጉዳያት እንተዘይተረጋጊጹ፡ ኣተሓባባሪ ህጻናት ነዞም ስድራቤታት ክሕግዞም ፈጺሙ ኣይክእልን እዩ።

ከምኡ’ውን ከምቲ ኣብ ሃገራዊ መምርሒ ምሕዋይ ህጻናት ዝምከርን ከምቲ ሚኒስተር ጥዕና ኣተሓባባሪ ህጻናት ክገብሮ ትጽቢት ዝግበረሉን ኣተሓባባሪ ህጻናት ኣብ ምሕዋይ ህጻናት ብኸመይን ኣበይን ክእለት ከጥርዩ ክኽእሉ ከም ዘለዎም መልሲ ኣይረኸበን።

ከምኡውን ርአ፤

https://www.stortinget.no/globalassets/pdf/innstillinger/stortinget/2022-2023/inns-202223-036s-vedlegg.pdf.

እቲ ኮሙን ንስራሕ ፅቡቕ ማዕቀፍ ከረጋግፅ ኣለዎ።

"ኣተሓባባሪ ህጻናት ሓላፍነቱ ዝፍጽም ማዕቀፍ ክህልዎ ምርግጋጽ ናይ ሓደ ሓላፊ ሓላፍነት እዩ።" ኣብቲ ተራ ንውሕስነት ቁልፊ ቅድመ-ኩነታት እቲ ኣተሓባባሪ ህጻናት ናይ ምሕደራ ደገፍ ክህልዎን እቲ ተራ ኣብ መዓልታዊ ስራሕ ኣብቲ ቢዝነስ ዋጋን ሕጋውነትን ክህልዎን እዩ። ንኣብነት፡ ኣካየድቲ፡ ኣተሓባባሪ ህጻናት፡ ኣብቲ ተራ ጽቡቕ ዝምድናን ብቕዓትን ንምምዕባል ግዜ ከም ዘሕልፍ ክግንዘቡ ኣገዳሲ እዩ።"

ወለዲ ዘመድ ሃገር ንሓደ ተራ ዋጋ ዝህቡን ሕጋውነት ዝህቡን መራሕቲ ኣየድልዮምን እዩ፣ እቲ ተራ ንወለዲ ካብቲ ከምዚ ሎሚ ዝሰርሕዎ ዘለዉ ገዚፍ ናይ ምውህሃድ ስራሕ ንምፍዋስን ንምፍታሕን ዘድሊ ግዜ ወይ ክእለት እንተዘይብሉ፣ ብተወሳኺ ድማ ምትሕብባርን ምውህሃድን ንምርግጋጽ ምስ ኣብ ከባቢኦም ዘለዉ ትካላት። ክንዲ ዝደለኻዮ መልህቕ ክትገብርን ከተጣቕዕን ትኽእል ኢኻ፡ ኣብ ዝሓለፈ 20 ዓመታት ግን ኣይሰርሐን፡ ስለዚ ብዝተፈላለየ መንገዲ ክትሓስብን ቀዳምነት ክትህብን ምመኸርና።

ኣብ ተቖጻጻሪ ኣሕዋት ከም ኣዝማድ ምርኣይ ዘይምህላው

ብደረጃ ሃገር ዝተገብረ መጽናዕቲ ከም ዘመልክቶ፡ ካብ ኮሙናት እታ ሃገር፡ 14 % ጥራይ እየን፡ ኣሕዋት ሓዊሱ ህጻናት ከም ኣዝማድ ስርዓታዊ ካርታ ዝሰርሓ። እዚ ዕማም ሎቨማማነ ምስ ኣገልግሎት ማእከል ጥዕና/ኣገልግሎት ጥዕና ቤት ትምህርቲ ብምትሕብባር ኣብ ተራ ኣተሓባባሪ ህጻናት ክውሰኽ ይኽእል እዩ ኢሉ ዝኣመነሉ። ሕማም ወይ ናይ ተግባር ፍልልይ ዘለዎም ቆልዑ ዘለዎም ስድራቤታት ዝነብሩ ኣሕዋት ምሓዝ ኣገዳሲ እዩ፣ እዚ ስራሕ ድማ ኣብቲ ኮሙን ብተፈጥሮኦም ምስዞም ህጻናት/ስድራቤታት ዝርርብ ዝኾኑ ተራታት ክምደቡሉ ሓላፍነት ክወስድ ኣለዎ።

ብዝሒ ህጻናት/ስድራቤታት ኣብ ነፍሲ ወከፍ ኣተሓባባሪ ቆልዓ

"ሓደ ናይ ህጻናት ኣተሓባባሪ ንብዙሓት ህጻናትን ስድራቤታትን ሓላፍነት ክወስድ የብሉን።" እቲ ቁጽሪ ከከም ድሌታት ሓገዝ ናይቶም ውልቀ ስድራቤታትን ህጻናትን ክፈላለ ይኽእል። እታ ስድራቤት ኣተሓባባሪ ህጻናት ዘድልዮም ሓያሎ ቆልዑ እንተሃልይዎም፡ እቶም ኣተሓባበርቲ ህጻናት ጋንታ ምቛም ግቡእ ክኸውን ይኽእል እዩ።"

ስድራቤታት ኣብ ሰሙን ብማእከላይ ገምጋም 19 ሰዓታት ኣብ ከባቢ ደቆም ምስ ሕማም/ተግባራዊ ፍልልይ ኣብ ናይ ምውህሃድ ስራሕ የሕልፉ። እዚ ድማ እቲ ኮሙን ኣተሓባባሪ ህጻናት ክቖጽር ከሎ ከም መበገሲ ክውሰድ ኣለዎ። ኣብ ሓደ ብዓሰርተታት ዝቑጸሩ ሰፊሕ ድሌታት ዘለዎም ስድራቤታት ዘለዎ ኮሙን፡ እዞም ኣብ ሰሙን ዝውዕሉ 19 ሰዓታት ብቕልጡፍ ናብ ብዙሓት ምሉእ ናይ ህጻናት ኣተሓባባሪ ስራሕ ክድመሩ እዮም።

እቶም ኣተሓባባሪ ቆልዓ ዘድልዮም ስድራቤታት ኣዝዩ ዝተፈላለየ ድሌታት ክህልዎም ስለዝኾነ፡ ጭቡጥ ቁጽሪ ምቕማጥ ኣጸጋሚ እዩ። ሓደ ንጽል ወላዲ ምስ ስደተኛ ድሕረ ባይታ ዘለዎ ዓሚቝ ናይ ምዕባለ ስንክልና ዘለዎምን ኦቲዝምን ዘለዎም ቆልዑ ዘለዎ፡ ብኹሉ ተኽእሎታት ካብቶም ተመሳሳሊ ብድሆታት ዘለዎም ቆልዑ ዘለዎም ብሄር ኖርወጃውያን ወለዲ ዝያዳ ግዜን ሓገዝን ክሓትት እዩ። እዚ ኩሉ ግዜ ኣተሓባበርቲ ህጻናት እኹል ፍልጠት ክህልዎም ዘለዎ ገምጋምን ሚዛንን እዩ። ግን ካልኦት ትካላት ረድኤት ክኽተልዎ ዘለዎም መምርሒታት ምርኣይ ሓሳብ ክኸውን ይኽእል እዩ፣ ንኣብነት እቲ ትካል ሓለዋ ህጻናት ብመሰረት ሃገራዊ መምርሒ ደረጃ ሰራሕተኛታት፣ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ኣካያዲ ጉዳይ ዝለዓለ ቁጽሪ 15 ጉዳያት ኣለዎ። FACT-ung team’s staffing norm ምስ ብዝሒ ንጡፋት ጉዳያት ኣብ ነፍሲ ወከፍ case manager ካልእ ናይ ቀረባ መዐቀኒ ክኸውን ይኽእል።

ኣብተን ልዑል ብዝሒ ስደተኛታት ድሕረ ባይታ ዘለወን ስድራቤታት ዘለወን ኮሙናት፡ እቲ ኮሙን ኣብዞም ስድራቤታት ፍሉይ ክእለት ዘለዎም ናይ ገዛእ ርእሱ "ኣተሓባበርቲ ውሑዳት" ምቑጻር ከምዘድሊ ኣብ ግምት ከእቱ ኣለዎ፡ እዚ ድማ ዕንቅፋታት ቋንቋ፡ ኣገልግሎት ምትርጓም፡ ባህላዊ ፍልልያት፡ ክልኩላትን ኣዝዩ ዝያዳ ግዜን ሓዊሱ እዩ። -ኣብ ኣኼባ ምስቲ ናይ ሓገዝ ኣፓራቱዝ ዝሃልኽ ናይ ሓገዝ ድሌታት።

6. ውልቃዊ ውጥን

ምስቲ ሕጋዊ ለውጢ ዘጋጥም ብድሆታት፡ ኣድላዪ ስርዓታትን መሳርሕታትን ቅድሚ ምጅማሩ ዝመጽእ ምዃኑ እዩ። ድሮ ዓቢ ናይ ኮሙን ፍልልያት ዘለዎ ሕብረተሰብ መምርሒ ምፍጣር፡ ኣብ ሓድሽ ሕጊ ዝተመርኮሰ፡ ንኻልእ ዓቢ ሃገራዊ ፍልልያዊ ኣተሓሕዛ መንገዲ ዝኸፈተ፡ ከቢድ ዕማም እዩ።

ድሌታት ኣባላት ስድራቤታትና ንምምላእ፡ IP ኣብ ምቹእ ዓለም ከምዚ ዝስዕብ ዘጠቓልል ምኾነ፤

ዲጂታል IP መድረኽ (ምስ bankID መእተዊ)
ኣብ IP ቀሊል ናይ ዕላል/መልእኽቲ ተግባር
ናይ ሓባር ዓውደ-ኣዋርሕ ተግባር
ናይ ገዛእ ርእስኻ IP ኣፕ (ምስ bankID login)
ናይ መፍለጢ ተግባርን ናይ መዘኻኸሪ ተግባርን ን(ሓድሽ) ንጥፈት
ምስ ካልኦት ስርዓታት ምውህሃድ (ንኣብነት ጥዕና ኖርወይ፡ ታሚጎ)
ተኽእሎታት ደረጃ ብደረጃ ምብጻሕ ኣብ IP (ብሕታዊነት ኣብ ግምት ዘእተወ)
ማህደር ሰነድ ምጽራይ
ኩሎም ዘድልዩ ተሳተፍቲ ኣብ IP ይሳተፉን ነቲ ውጥን ብንጥፈት ይጥቀሙሉን እዮም።

ብዙሓት ካብዞም ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሱ ነጥብታት ቅድሚ ምፍጻሞም ነዊሕ መንገዲ ከምዘሎ ንፈልጥ ኢና፣ ስለዚ ኣብዚ ትኹረትና ብዝያዳ ብናይ ሎሚ ማዕቀፋትን መሳርሕታትን ክበጽሖም ዝከኣል ክኸውን እዩ። ሎቨማማነ ብመልክዕ ወረቐት ብIP ኣይጅምሩን እዮም፣ እዚ ብዝኾነ ይኹን መገዲ ኣብ 2022 ንኽትጥቀመሉ ምኽኑይ ክኸውን ዝኽእል ቅርጺ ውጥን ስለዘይኮነ።ሎቨማማነስ እቲ ተቖጻጻሪ ንኮሙናት ዲጂታላዊ IP ንኽቕበላ ብግልጺ ክመርሐን ከምዘለዎ ይኣምኑ።

ናይ ነዊሕ ግዜን ዝተዋደደን ኣገልግሎት ዘድልዮም ህጻናትን መንእሰያትን ውልቃዊ ውጥን ክሕንጸጽ መሰል ኣለዎም።

ናይ ነዊሕ ግዜን ዝተዋደደን ኣገልግሎት ዘድልዮም ህጻናት ኣተሓባባሪን ውልቃዊ ውጥንን ክቐርበሎም ኣለዎ፡ ኣብ መስርሕ መሕወዪ ድማ ውልቃዊ ውጥን ናይቲ ሕሙም መሕወዪ ውጥን ክኸውን ምዃኑ ሚኒስተር ጥዕና ገሊጹ። ኣብ መሕወዪ ክንክን ዝርከቡ ህጻናት እውን ህጹጽ ውጥናት፣ ህጹጽ ውጥናትን ውጥናት መድሃኒትን ከምዘድልዮም ክንነጽር ንፈቱ፣ እዚኦም ድማ ኣብቲ IP ክካተቱን ብንጥፈት ክጥቀሙሉን ኣለዎም።

እቲ ውልቃዊ ውጥን (IP) ብመጀመርታ ዝኾነ መሳርሒ ኣብ መላእ ሃገር ምሉእ ብምሉእ ዲጂታላይዝ ዘይምግባሩ ዓቢ፡ ክሳብ ሕጂ ድማ ዘይተፈትሐ ብድሆ እዩ። IP ዓቢ ዓቕሚ ኣለዎ፡ ግን ከምቲ ዝተሓሰበ ብብዙሕ ምኽንያታት ኣይሰርሕን እዩ። ብቐንዱ ገና ብሰንኪ ሕጽረት ስልጠናን ብቕዓትን፡ ከምኡ’ውን ኣብቲ ውጥናት ተሳተፍቲ ዘይምህላዎም፡ ብመልክዕ ወረቐት IP ዘለወንን ዘይቅኑዕ ኣጠቓቕማ ዲጂታላዊ IP ዘለወን ኮሙናት ከምዘለዋ።

ኮሙናት IP ብመልክዕ ወረቐት ምጥቃም በዳሂ እዩ ምኽንያቱ ኣብ ሓቀኛ ግዜ ኣብ መንጎ ሞያታት ዝግበር ምትእስሳር ስለ ዝኽልክል፣ እቶም ሰነዳት ድሕሪ ናይ ሓላፍነት ጉጅለ ኣኼባታት ብተሳተፍቲ ተገምጊሞምን እታው ኣብ ዝግበረሎምን እዋን ድማ እቲ ውጥን ዝምልከቶ ሰብ መብዛሕትኡ ግዜ ሓድሽ ረኺቡ ኣሎ። መርመራ ብምግባር ክልተ ሓደስቲ መድሃኒታት ጀሚሩ ውጥን ሕክምና ቀይሩ። ሰፊሕን ስሱዕን ሓበሬታ ዘለዎም ሰነዳት ብፖስታ ናብ ሓያሎ ትካላት ዙርያ ክለኣኹን ኣብ ሓያሎ ቦታታት ክኽዘኑን ኣብ ዝግደደሉ እዋን እውን ድሕንነት ይስእን። ስለዚ እተን ኮሙናት ኣብ ዲጂታላዊ ፍታሕ ንኣይፒ ወፍሪ ክገብራ ኣለወን፣ እዚ ድማ ኣብቲ መምርሒ ክቐርብ ኣለዎ።

ዲጂታላዊ ኣይፒ ኣብ መንጎ ሞያታት ንዝግበር ምትእስሳር ጽቡቕ መሳርሒ እኳ እንተኾነ፡ ምስ ኣጠቓቕማን ረብሓን ዝተኣሳሰሩ ዓበይቲ ብድሆታት ኣለዉ።

እቲ ብልጫታት ዲጂታላዊ ኣይፒ ኣብዚ እዋን’ዚ ንዝርርብን ምትእስሳርን ውሑስ መድረኽ ምዃኑን፡ ከምኡ’ውን ምኽዛን ደቓይቕ ኣኼባ፡ ጸብጻባት፡ ውጥናትን ካልኦት ኣገደስቲ ሰነዳትን ምዃኑ እዩ። ሓያሎ ሶፍትዌራት ንኣብነት። DIPS Samspill, ዲጂታላዊ ካላንደር ተግባር እውን ኣለዎ። እቲ ዘሕዝን ግን ሄልስኖርጅ ምስ ዲፕስ ሳምስፒል ዝራኸብ ኣይኮነን፣ እቲ ቆልዓ ኣብቲ ስፔሻሊስት ኣገልግሎት ጥዕና ዝነበሮ ቆጸራታት ብኣውቶማቲክ ኣብቲ ኣብ IP ዘሎ ካላንደር እንተዝውሰኽ ጠቓሚ ምኾነ ነይሩ።

ሓደ ዝፍለጥ ጉድለት ንኹሎም ኣድለይቲ ተሳተፍቲ ናብቲ ዲጂታላዊ ውጥናት ምእታው ሳሕቲ እዩ ተኻኢሉ፣ እዚ ብፍላይ ካብ ስፔሻሊስት ኣገልግሎት ጥዕናን NAVን ንዝመጹ ተሳተፍቲ ይምልከት። ኣብቲ ውልቃዊ ውጥን ኣድለይቲ ተሳተፍቲ እንተዘይሃልዮም ከምቲ ዝተሓሰበ ምጥቃም እውን ኣይከኣልን።

ግብራዊ ኣጠቓቕማ እቲ ትልሚ ብዝምልከት እውን ዓበይቲ ፀገማት ኣለው። እዚ ብቐንዱ ኣብቲ መደብ ስልጠናን መምርሕን ብዘይምህላዉን፡ ከምኡ’ውን IP ብኸመይ ብንጡፍን ጠቓምን መንገዲ ክጥቀመሉ ከም ዝኽእል መምርሒ ዘይምህላዉ እዩ። ከም ወሃቢ ኣገልግሎት መጠን፡ ኣብ ዘይሰልጠንካን ክእለት ዘይብልካን ነገር ስልጠና ምሃብ ዳርጋ ዘይከኣል እዩ፡ ከም ተሳታፊ ናይቲ ውጥን ድማ መብዛሕትኡ ግዜ ናይ መእተዊ ሓበሬታን ቅልጡፍ ሓፈሻዊ ትንታነ ዝተወሰኑ ተግባራትን ጥራይ ኢኻ ትረክብ። ምስ IP ንምስራሕ ቅርፂ፣ ምክፍፋል ሓላፍነትን ውጥንን ዘይምህላው እውን ዓብዪ መጻወድያ እዩ። ውጽኢቱ ድማ ጽቡቕ ኣጠቓቕማ IP ኣይኮነን፣ ምኽንያቱ ክልቲኦም ወለዲ ናይቲ ህጻንን ኣብ ከባቢኡ ዝርከቡ ናይ ደገፍ መሳርሒታትን IP ብንጥፈት ክጥቀሙሉ ኣለዎም ክሰርሕ እንተኾይኑ። ካብዚ ብተወሳኺ ሕፅረት ሃፍቲ (ግዜ) ኣብ ስራሕ ትልሚ ቀፃልነት ንኸይህሉ ዓብዪ ዕንቅፋት እዩ።

ጽቡቕ መምርሒ ንወሃብቲ ኣገልግሎት ንስልጠና፣ ቅርጽን ዕላማ ዝገበረ ስራሕን ምስ ውልቃዊ ውጥን፣ ከምኡ’ውን ሓደ ከም ወሃቢ ኣገልግሎትን ተሳታፍን ብኸመይ ውልቃዊ ውጥን ክጥቀም ከም ዝኽእልን ክጥቀም ከም ዘለዎን፣ እዚ ተቖጻጻሪ ክህብ ከረጋግጽ ኣለዎ።

ምስቲ ወሃቢ መደብ ብምትሕብባር ዕሙቕ ዝበለ ስልጠና ክወሃብ ኣለዎ። እንተወሓደ (ከከም ዓቐን ናይቲ ኮሙን) ሓደ ሰብ ኣብቲ ናይቲ ኮሙን ዲጂታላዊ IP ፕሮግራም ተወሳኺ ናይ ስልጠና ሓላፍነት ዘለዎ "ልዕለ ተጠቃሚ" ዝበሃል ክኸውን እኹል ስልጠና ክወስድ ኣለዎ።

ኣብነታት ኣቃውማ ንቐዋሚ ሰሙናዊን/ወይ ወርሓዊን ምዕባለታት ኣብቲ ውጥን ልማዳት ክኾኑ ይኽእሉ፣ ክልቲኦም ኩነታት ናይቲ ህጻን ኣብቲ ውጥን ምዕዋት ከፊላዊ ዕላማታት፣ ምኽልካል ውጥን መድሃኒትን ኣድላዪ እንተኾይኑ ውጥን ህጹጽ እዋንን፣ ከምኡ’ውን ደረጃ ዝሓለወ ምዕባለታት ካብ... እቲ መዋእለ ህጻናት/ቤት ትምህርቲ፡ ሓኪም ዘረባ፡ ሓጋዚ፡ ፊዚዮቴራፒስት፡ ወለዲ (ምናልባት ብስም ወለዲ ኣተሓባባሪ ህጻናት ክኸውን ይኽእል) ወዘተ

ኣብነት ናይቲ ዲጂታላዊ IP ብምጥቃም ኣብ መንጎ ሞያታት ዝግበር ምትሕብባር፡ ንጡፍን ስሩዕን ኣጠቓቕማ ክልቲኦም ኣተሓባባሪ ህጻናት ኣብቲ ኮሙንን ኣተሓባባሪ ኣብ ስፔሻሊስት ኣገልግሎት ጥዕናን፡ ምውህሃድ ቆጸራታትን ምክትታልን ናይቲ ህጻን፡ ምውህሃድ ኣኼባታት ጉጅለ ሓላፍነትን ሰነዳት ን መመልከቲታት፣ ወለዲ ነዚ ጾር እዚ ከይወስዱ ፣ ከምዚ ሎሚ ዘሎ። ኣብዚ እውን እተን ዝምልከታ ትካላት ብስግረ-ተግባራዊ መንገዲ ክሰርሑ ንዋሕዚ እቲ ትልሚ ኣገዳሲ እዩ።

ውልቀ ተሳተፍቲ ትልሚ ካብ ነፍሲ ወከፍ ኣብቲ ዝምልከቶ ሰብ ዝሳተፍ ትካል/ኣገልግሎት እንተወሓደ ሓደ ክኾኑ ኣለዎም፣ ንኣብነት፤

ካብ ኮሙን፤
- ኣተሓባባሪ ህጻናት
– መዋእለ ህጻናት/ቤት ትምህርቲ
– ፒፒቲ
– እቲ ኣገልግሎት ጥዕናን ክንክንን፡ ንኣብነት. ፊዚዮ/ኤርጎ/ረድኤት።
– BPA እንተተደልዩ/ኣድላዪ እንተኾይኑ
- ኣድላዪ እንተኾይኑ ሓፈሻዊ ሓኪም
- ጉዳይ ኣካያዲ/ቤት ፅሕፈት ምምቕራሕ እንተተደልዩ/ኣድላዪ እንተኾይኑ

ካብ ስፔሻሊስት ኣገልግሎት ጥዕና፤
- ምሕካም ሓኪም/ርክብ ዶክተር/ርክብ ነርስ
- ወኪል ካብ ናይ ህጻናት መሕወዪ ክንክን ጉጅለ
– ኣተሓባባሪ ሆስፒታል
- መዝገብ! ኣብ ሓያሎ ክፍልታት ክትከታተል ከለኻ፡ ንኣብነት. ክልቲኦም ናይ ደገ ሕሙማት፡ ምሕዋይን BUPን፡ ካብ ክልቲኡ ሶማቲክስን ስነ-ኣእምሮኣዊ ሕክምናን ዝመጹ ወከልቲ ክህልዉ ኣለዎም፡ ወይ ድማ እንተወሓደ ሓደ ነቲ ሰብን ስድራቤትን ኣዝዩ ዝፈልጦ ወኪል ክህልዉ ኣለዎም።

ካብ መንግስቲ (ኣብ ምክትታል እቲ ህጻን ርኡይ ተራ እንተሃልዩ)፤
– ስቴትፕድ
– NKSD ንኣብነት። ፍራምቡ

ሄዋን. ካብ NAV:
- ኣብ NAV ዝርከብ ርክብ ዘለዎ ሰብ
– ማእከል ሓገዝ

እቲ ሓድሽ ሕጋዊ ግዴታ ናይ ምውህሃድን ምትሕብባርን ክሳብ ሕጂ እዞም ኣካላት ኣብ IP ናይቲ ህጻን ክሳተፉ ክእዘዙ ዝኽእሉ ደረጃ ጥራይ እዩ ክትርጎም ዝኽእል።

7. ግዴታ ምምራሕ፣ ግዴታ ክንክንን ግዴታ ምስጢራዊነትን

7.1 ናይ መምርሒ ግዴታ

ምዕራፍ 7.1 ንመምርሒ ግዴታ ዝተገለፀሎም ዝተፈላለዩ ዘፈራዊ ሕግታት ንምጥቕላል ጥራሕ ዝውዕል እዩ። ሎቨማማመን ከምዚ ዓይነት ሓፈሻዊ ትዕዝብቲ ምህላው ግቡእ ክኸውን ከም ዝኽእልን፡ ነቲ ተቖጻጻሪ ዕላማ ዝገበረ ጉጅለ ክሕግዞ ከም ዝኽእልን ይኣምኑ። ዝርዝር ዝተፈላለዩ ሕግታት ግን ንሰብ ሞያ ይኹን ንስድራቤታት መምርሒ ኣይኮነን። ሎቨማማነ፡ እቲ መምርሒ ንጽሑፍ እቲ ሕጊ ዝያዳ ጭቡጥ መምርሒ ንምሃብ፡ ካብ ሰርኩላር ናብ ምምሕዳራዊ ሕጊ ዝተወስደ ተወሳኺ ሓበሬታ ከም ዝህብ ይእምት።

ንተመላላኢ ጽሑፍ ዝቐርቡ ሓሳባት፤

"ኩሎም ኣብዚ መምርሒ ዕላማ ጉጅለ ዝኾኑ ኣገልግሎታት ድሕነት ኣብ ውሽጢ ዓውዲ ክእለቶም መምርሒ ናይ ምሃብ ሓፈሻዊ ግዴታ ኣለዎም።" እዚ ካብ... ሕጊ ህዝባዊ ምምሕዳር ዓንቀጽ 11 ቀዳማይ ሕጡበ-ጽሑፍ"። እቲ ድንጋገ ንሕቶታት መልሲ ምሃብ፡ ግን ከኣ ብናይ ገዛእ ርእስኻ ተበግሶ ሓበሬታ ምሃብ ዝሽፍን እዩ። መምርሒ ብቓላትን ብጽሑፍን ክወሃብ ዝኽእል ኮይኑ፡ ዋላ’ውን እቲ ኣብ መጀመርታ መምርሒ ብኣፍ ወይ ብጽሑፍ ክወሃብ ዝውስን ምምሕዳራዊ ኣካል እንተኾነ፡ ድሌት ተኻታዕቲ ወገናት ኣብ ግምት ክኣቱ ኣለዎ።

"ዕላማ ናይቲ መምርሒ ህጻናት፡ መንእሰያትን ስድራቤታትን ኣብ ዝተወሰኑ ጉዳያት ድሌታቶም ብዝበለጸ መንገዲ ክከታተሉ ዕድል ንምሃብ ክኸውን'ዩ"።

"ዓቐን ናይቲ ናይ መምርሒ ግዴታ ምስ ኩነታትን ዓቕምን ውልቀ ምምሕዳራዊ ኣካል ክመዓራረ ኣለዎ"።እዚ ማለት ብዛዕባ እንታይነት እቲ ጉዳይ፣ ኣድላይነት መምርሕን ክህሉ/ክህሉ ዝግበኦ ግዜን ሚዛን ክግበር ኣለዎ። እቲ ቀዳምነት ምሃብ ኪኖ ፍሉይ ድሌት መምርሒ ዘለዎም ሰባት ወይ ጉጅለታት ሰባት ክኸይድ የብሉን፣ እቲ መምርሒ ድማ ምስ ድሌታት እቲ ውልቀሰብ ዝሰማማዕ ክኸውን ኣለዎ።

"ምምሕዳራዊ ኣካላት ብናይ ገዛእ ርእሶም ተበግሶ፡ ኣድላይነት መምርሒ ተኻታዕቲ ክግምግሙ ኣለዎም፡ ዓንቀጽ 11 ካልኣይ ሕጡበ-ጽሑፍ ሕጊ ህዝባዊ ምምሕዳር ተመልከት"። እዚ ገምጋም እዚ ብባህሪ እቲ ጉዳይን እቲ ምምሕዳራዊ ኣካል ብዛዕባ እቲ ውድብ ዘለዎ ኣፍልጦን እቲ ውድብ ናይ ባዕሉ ረብሓታት ክከታተል ዘለዎ ተኽእሎን መሰረት ብምግባር ክግበር ኣለዎ። ኣብዚ ገምጋም ድሌታት፡ እቲ ዝምልከቶ ወገን ክሳብ ክንደይ ጸጋታት ዘለዎ ምዃኑ ምሕዋስ ኣገዳሲ እዩ።

እቲ ወገን መምርሒ ክሓትት ከሎ፣ ወይ ድማ ባህሪ እቲ ጉዳይ ወይ ኩነታት ተኻታዕቲ ወገናት ክፈጥር ከሎ፣ እንተኾነ ግን እቲ ምምሕዳራዊ ኣካል ዝህቦ መምርሒ ዝተሓተ ረቛሒታት ኣሎ። እቲ ዝተሓተ መምርሒ ክወሃበሉ ዘለዎ ረቛሒ "ሕግታት መስርሕ ብፍላይ ድማ ብዛዕባ መሰላትን ግዴታታትን ተኻታዕቲ ብመሰረት ሕጊ ህዝባዊ ምምሕዳር" (ሰርኩላር ሕጊ ህዝባዊ ምምሕዳር).

"ሓደ ሰብ ናብ ጌጋ ምምሕዳራዊ ኣካል እንተድኣ ኣመልኪቱ፡ እቲ መርመራ ዝቕበል ምምሕዳራዊ ኣካል፡ እንተተኻኢሉ ነቲ ዝምልከቶ ሰብ ናብቲ ቅኑዕ ኣካል ከቕርቦ ኣለዎ፡ ዓንቀጽ 11 ራብዓይ ሕጡበ-ጽሑፍ ሕጊ ምምሕዳር..."

ዲጂታላዊ መምርሒ

Løvemammaene ኣብዚ እታው ዘሎ ዕድል ተጠቒሙ፡ ኣብነታዊ ኣብነት ኮሙን Steinkjer ኣብ ህዝባዊ መርበብ ሓበሬታታት ናይቲ ኮሙን ንጹር፡ ንምርዳእ ቀሊልን ብቐሊሉ ዝረኽቦን መምርሒ ከርኢ ይደሊ።

እዚ መምርሒ እዚ ከም ኣብነት ጽቡቕ ናይ ኮሙንን ብህዝቢ ዝቐርብን መምርሒ ኣሰራርሓ ኣብቲ መምርሒ ክካተት ኣለዎ፤

https://www.steinkjer.kommune.no/tjenester/helse-omsorg-og-sosiale-tjenester/barn-og-ungdom/veiviser-barn-og-unge-med-funksjonsnedsettelse-2/

ኣድማሳዊ ዲዛይን ICT

Løvemammaene ኣብቲ መምርሒ መፍትሒታት ICT ብኣድማሳዊ መንገዲ ክነድፉ ከምዘለዎም ክሕበር ኣለዎ ዝብል እምነት ኣለዎ፣ እዚ ብመምርሒ ዝድለ ኮይኑ ንውልቃውን መንግስታውን ትካላት ዝምልከት እዩ።

ኣድማሳዊ ዲዛይን ዕድመ፣ ተግባራዊ ፍልልይን ደረጃ ትምህርትን ብዘየገድስ ኣገልግሎት ንኹሉ ሰብ ክቐርብ ኣለዎ ኣብ ዝብል ሓሳብ ዝተመስረተ እዩ። ሰባት ኣብ መዓልታዊ ህይወቶም ዘጋጥሞም ዌብሳይታት ብቐሊል መንገዲ ክጥቀሙሉ ክኽእሉ ኣለዎም እቲ ዕላማ ውልቀሰባት ንነብሶም ከማዕብሉ፣ ባዕሎም ክውስኑን ኣብ ሕብረተሰብ ብማዕረ ውዕላት ማለት ብማዕረ ተሳትፎ ክሳተፉን ብምፍቃድ ንብዙሕነት ቦታ ምሃብ እዩ።

ከምኡውን ርአ፤

https://www.digdir.no/standarder/universell-utforming-av-ikt/1499

https://www.uutilsynet.no/

7.2 ግዴታ ክንክን

ብተመሳሳሊ መንገዲ ከም ምዕራፍ 7.1 ምዕራፍ 7.2 እውን ዝተፈላለዩ ሕግታትን ስርዓታትን ምዝርዛር ጥራይ ዝሓዘ እዩ። ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝተገልጸ እዚ ንባዕሉ ጠቓሚ ክኸውን ይኽእል እዩ፣ ግን ኪኖ ኣፍልጦ ዝተፈላለዩ ምምሕዳራዊ ኣካላትን ሕጊ ወሃቢ ኣገልግሎትን ዝኾነ ይኹን መምርሒ ኣይህብን። ኣብዚ እውን Løvemammaenee መምርሒ ዝህብ ትሕዝቶ ይጽውዕ። ትሕዝቶ ናይቲ ብጭቡጥ ግዴታ ክንክን እንታይ ማለት ምዃኑ ንምርዳእ ኣጸጋሚ እዩ፣ ልዕሊ ኣድላይነት ስጉምትታት ካብ ኣገልግሎት ድሕነት ህጻናትን ድሕሪ ኣገልግሎት ጥዕናን ክንክንንን። እቲ ምዕራፍ ብዘረድእ መንገዲ ክግለጽ ክኽእል ኣለዎ፣ ብፍላይ ንገለ ክፋል ናይቲ ምስ ህጻናት፣ መንእሰያትን ስድራቤታትን ዝሰርሕ ዕላማ ጉጅለ ኣብ ግምት ብምእታው።

ካብ ምክልኻል ህጻናት ዝመጽእ ስጉምትታት ከምዘድሊ ናይ ምፍላጥ ግዴታ

ኣብ መወዳእታ ሕጡበ-ጽሑፍ፡ ሓበሬታ ናይ ምሃብ ግዴታን ናብ ኣገልግሎት ድሕነት ህጻናት ጸብጻብ ናይ ምቕራብ ግዴታን እንታይ ማለት ምዃኑ ክግለጽ ይግባእ። እዚ ብቐሊሉ ከምዚ ዝስዕብ ክግበር ይከኣል፤

ንተመላላኢ ጽሑፍ ዝቐርቡ ሓሳባት፤

ሓበሬታ ናይ ምሃብ ግዴታን ጸብጻብ ናይ ምቕራብ ግዴታን እዩ።

እቲ ሓበሬታ ናይ ምሃብ ግዴታ ዝብል ቃል፡ ብናይ ገዛእ ርእስኻ ተበግሶ ናብ ኮሙናዊ ኣገልግሎት ሓለዋ ህጻናት ጸብጻብ ናይ ምቕራብ ግዴታ (ንባብ፡ ግዴታ ጸብጻብ)፡ ከምኡ’ውን ካብ ኣገልግሎት ሓለዋ ህጻናትን ካልእ ሓለዋ ህጻናትን ዝመጽእ ትእዛዝ ስዒቡ ሓበሬታ ናይ ምሃብ ግዴታ የጠቓልል ሰበስልጣን ምዃኖም ይፍለጥ። ሓበሬታ ናይ ምሃብ ግዴታ ካብቶም ኣብ መጀመርታ ኣብ ምዕራፍ ግዴታ ክንክን ዝተጠቕሱ ሕግታት ዝስዕብ እዩ።

እዚ ማለት እቶም ሰራሕተኛታት ናይ ምስጢር ግዴታ ብዘየገድስ ብናይ ገዛእ ርእሶም ተበግሶ ንኣገልግሎት ድሕነት ህጻናት ሓበሬታ ክህቡ ኣለዎም፣ ህጻናት ኣብ ገዛ ብሕማቕ ይፍጸሙ ኣለዉ፣ ንኸቢድ ሸለልትነት ኣብ ዝተቓልዑሉ እዋን ወይ ድማ ሓደ ቆልዓ ጽንዓት ምስ ዝህልዎ እዩ። ከቢድ ናይ ባህሪ ጸገማት። ከቢድ ናይ ባህሪ ጸገማት ማለት ከቢድ ወይ ተደጋጋሚ ገበን፡ ምጥቃም ሓሽሽ ወይ ካልእ ዓይነት ብፍሉይ ዘይንቡር ባህርያት ማለት እዩ።

ንምእማን ምኽንያት ዝብል ጠለብ ማለት እቲ ቆልዓ ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝተገልጸ ኩነታት ከምዘሎ ምኽኑይ ስክፍታ ክህሉ ኣለዎ ማለት እዩ።

"እቲ ናይ ምሕባር ግዴታ ቅድመ ኩነት እንተሃልዩ፡ ተመሳሳሊ ኣገልግሎታት ናብ ኣገልግሎት ሓለዋ ህጻናት ናይ ምሕባር ግዴታ ኣለዎም።" ከምኡውን ርአ፤ ናይ ጸብጻብ ግዴታ (bufdir.no)።”

7.3 ምስጢራዊነት፡ ፍቓድን ስሙ ዘይተገልጸ ዘተን።

ሎቨማማመን ኣብዚ ዘለዋ ቀዳሞት ሕጡበ-ጽሑፋት ጭቡጥን ርዱእን ሓበሬታ ምዃነን ይኣምኑ።

ንኻልኦት ምምሕዳራዊ ኣካላት ምስጢራዊ ሓበሬታ ንምሃብ ምብጻሕ

ኣብዚ ዘሎ ነጥቢ፡ ብዛዕባ ሕግን ሕግን ዓሚቝ ፍልጠት ከይሃለወካ፡ ትሕዝቶኡ ዳርጋ ክርዳእ ዘይከኣል ጽሑፍ፡ ቀንዲ ኣብነት እዩ። ከም "ጽቡቕ ቋንቋ" ዝኣመሰሉ ቃላት የለዉን፡ ብመልክዕ ጉዳያት ብጭቡጥ እቲ ድንጋገ እንታይ ከም ዝሓዘ ብዝርዳእ መንገዲ ዝገልጹ ኣብነታት ይስእኑ።

እቶም ዝተጠቕሱ ኣብነታት ብሓደ ወይ ክልተ ሓረጋት ዝተገልጹ ኮይኖም፡ ጭቡጥ ኩነታት እንታይ ክኾኑ ከም ዝኽእሉ ጭቡጣት ወይ ክርድኡ ዝኽእሉ ኣይኮኑን። ንሕና ባዕልና እቲ ተቖጻጻሪ ኣብዚ እንታይ ከረድእ ከም ዝፍትን ክንርዳእ ንሽገር። ኣብዚ፡ ዳይረክቶሬት ጥዕና ኖርወይ፡ ብዛዕባ እቶም ሰለስተ ተኽእሎታት ሓበሬታ ምስ ካልኦት ምምሕዳራዊ ኣካላት ንምክፋል፡ ጭቡጥን ርዱእን ኣብነታት ክህብ ኣለዎ።

ብተወሳኺ፡ ሎቨማማነ፡ ግዴታ ክትትል፡ ግዴታ ኣቓልቦ፡ ግዴታ ጸብጻብን ግዴታ ምስጢራዊነትን ክትውከስ ከለኻ፡ ብዛዕባ ግዴታ ምክልኻል ኣብቲ ተቖጻጻሪ እውን ክትሕብር ኣለካ ዝብል እምነት ኣለዎ። እዚ ግድን ኣብ ስግር ኣገልግሎታት ዘይንቀሳቐስ ግዴታ እኳ እንተኾነ፡ እቲ ግዴታ ግን ሓላፍነት ናይቲ ውልቀሰብ የነጽር፡ ሓደ ሰብ በቲ ግዴታ ዝሽፈኑ ኩነታት እንተፈሊጡ።

ኣብ ተቖጻጻሪ ግዴታ ክንክን ዝምልከት እማመ

ሓደ ሰብ ዓመጽ ወይ ግህሰት ክወርዶ ከም ዝኽእል እንተ ፈሊጥካ፡ ከምኡ ከይፍጸም ሕጋዊ ግዴታ ኣሎካ። ኩሉ ዓይነት ዓመጽ ተቐባልነት የብሉን፣ ናይ ምክልኻል ግዴታ ድማ ንህይወትን ጥዕናን ዓቢ ሓደጋ ዝኾነ ዓመጽ ናይ ምክልኻል ግዴታ ዘጠቓልል እዩ። እቲ ግዴታ ኣብ ዓንቀጽ 196 ሕጊ ገበን ተገሊጹ ኣሎ፣ እቲ ተግባር ከም ዝፍጸም ምስ ፈለጥካ፣ ወይ ድማ እቲ ተግባር ብዓቢኡ ክፍጸም ምዃኑ ምስ እትኣምን እዩ ዝብገስ።

ግዴታ ምክልኻል ንኹላትና ዝምልከት ኮይኑ፡ ውልቃውን ውልቃውን ሓላፍነት እዩ። ግዴታ ምስጢራዊነት ነቶም ሰብ ሞያ ዝኾንኩምን ብዝተፈላለዩ ሕግታት ምስጢራዊነት ዝሽፈኑን፡ ከምኡ’ውን ንዓኻትኩም ውልቀ ሰባት ዝኾንኩምን ይምልከት።

እቲ ናይ ምክልኻል ግዴታ ቅድሚ ናይ ምስጢር ግዴታ ዝመጽእ ኮይኑ፡ ናይ ምክልኻል ግዴታ ምስ ዝህልወካ ድማ፡ ዋላ’ውን መሳርሕትኻ ወይ ሓላፊኻ ከቢድ ገበን ከም ዝፍጸም ዘለካ ኣረኣእያ እንተዘይተኻፈሉ፡ ናይ ምሕባር ግዴታ ኣለካ ማለት እዩ።

ብዙሓት ናይ ስራሕ ቦታታት ናብ ኣገልግሎት ሓለዋ ህጻናት ክትሕብሩ ወይ ንፖሊስ ክትሕብሩ ከለኹም ከመይ ጌሮም ከም ዝቕጽሉ ናይ ገዛእ ርእሶም ልምድታት ኣለዎም። ኣብ ጥርጣረ እንተሃልዩካ፡ ወይ ናይ ብሕቲ ውልቀሰብ እንተኾንካ፡ ንኣገልግሎት ድሕነት ህጻናት ወይ ንፖሊስ ብስልኪ ቁጽሪ 02800 ክትረኽቦ ትኽእል ኢኻ።እቲ ኩነታት ግለጽን ከመይ ጌርካ ከም እትቕጽል ኣብ ምግምጋም ሓገዝ ሕተትን። ከከም ኣየናይ ዓይነት ምስጢር ከም እትግዛእ፡ ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ኩነታት፡ ኣብ መጀመርታ ነቲ ጉዳይ ስሙ ምግላጽ ኣድላዪ ክኸውን ይኽእል። ከም ናይ ብሕቲ ሰብ እንተደዊልካ፡ ባዕልኻ ስመኻ ከይገለጽካ ክትመርጽ ትኽእል ኢኻ፡ ኣብ መጀመርታ ድማ ናይ ገዛእ ርእስኻ ስም ወይ ናይ ካልእ ሰብ ስም ምሃብ ኣየድልየካን እዩ።

ሓፈሻዊ ትሕዝቶ ናይ ዓመጽን ጾታውን ገበናት ክትደልዮምን ክትከላኸሉን ግዴታ ዘለካ (ካብ plikt.no)፤

ግዱድ መርዓ፡ § 253 ናይ ገበናዊ ሕጊ
ከቢድ ምምንዛዕ ናጽነት፡ § 255 ናይ ገበናዊ ሕጊ
ማሕበር ኣብ ከቢድ ምምንዛዕ ሓርነት § 256
ዝኸበደ ዘይሕጋዊ ምስግጋር ደቂ ሰባት፡ §258 ናይ ገበናዊ ሕጊ
ከቢድ ኣካላዊ ጉድኣት፣ § 274 ናይ ገበናዊ ሕጊ
ምስ ትሕቲ 15 ዓመት ዝዕድሚኡ ሰብ ሓዳር ምግባር፣ § 262 ካልኣይ ሕጡበ-ጽሑፍ ናይ ገበናዊ ሕጊ
ቅትለት፡ § 275 ናይ ገበናዊ ሕጊ
ማሕበር ቅትለት ወይ ኣብ ኣካላትን ጥዕናን ርኡይ ጉድኣት ዘብጽሕ፣ ሕጊ ቅጽዓት §279
ኣብ ጥቡቕ ዝምድናታት ዝፍጸም ግህሰት፣ § 282 ናይ ገበናዊ ሕጊ
ኣብ ጥቡቕ ዝምድናታት ዝፍጸም ከቢድ ግህሰት፣ § 283 ናይ ገበናዊ ሕጊ
ምቑራጽ ስጋዊ ርክብ፡ § 284 ናይ ገበናዊ ሕጊ
ኣብ ረዳኢ ዘይብሉ ኩነታት ምጽባይ፡ § 288 ናይ ገበናዊ ሕጊ
ዓመጽ፡ § 291 ናይ ገበናዊ ሕጊ
ላዕለዋይ ስልጣን ብዘይግቡእ ምጥቃምን ካልእ ከምኡ ዝኣመሰለን፣ § 295 ናይ ገበናዊ ሕጊ
ትሕቲ 14 ዓመት ዝዕድሚኦም ህጻናት ምዕማጽ፡ § 299 ናይ ገበናዊ ሕጊ
ድምር ጾታዊ ርክብ ወዘተ። ምስ ካብ 14 ክሳብ 16 ዓመት ዝዕድሚኦም ህጻናት፡ ሕጊ ገበን ዓንቀጽ 303
ጾታዊ ርክብ ዘመድ፡ ግዳይ ትሕቲ 16 ዓመት ምስ ዝኸውን፡ § 312
ግዳይ ትሕቲ 16 ዓመት ኣብ ዝኾነሉ እዋን ኣብ መንጎ ካልኦት ናይ ቀረባ ኣዝማድ ጾታዊ ርክብ ምፍጻም፡ ሕጊ ገበን 213
ንኻልኦት ክትከላኸሎም ግዴታ ዘለካ ገበናት፡ ዓንቀጽ 196 ሕጊ ገበን ርአ

ከምኡውን ርአ፤

https://plikt.no/

https://www.facebook.com/visuallab.no/videos/5-sp%C3%B8rsm%C3%A5l-om-du-faktisk-har-avvergingsplikt/1418884294932529/

8. ብዛዕባ ተቖጻጻሪ

ገምጋም ናይቲ ሕጋዊ ለውጢ

እተን ኣዴታት ኣንበሳ፡ እቲ ኣብ ሕጊ ዝመጽእ ለውጢ ከከም ዕላማአን ይሰርሕ ድዩ ኣይሰርሕን ክምርመር ምዃኑ ጥራይ ከም ዝግለጽ ይሕብራ። ህጻናት፡ መንእሰያትን ስድራቤቶምን ባዕሎም ኣብቲ ስድራቤታት ዝያዳ ኩለመዳያውን ዝተዋደደን ኣገልግሎት ይረኽቡ ድዮም ኣይረኽባን ዝግምግም መጽናዕቲ ብኸመይ ክሳተፉ ከምዝፍቀደሎም ኣይመስልን። ስድራቤታት ብኸመይ ክምልመሉ ከምዘለዎም፡ ኣየኖት ናይ ሕሙማትን ተጠቀምትን ትካላት ክውከሱ ከምዘለዎም ወይ እንታይ ዓይነት ብዙሕነት ዝተሓላለኹ ብድሆታት ክሕወሱ ከምዘለዎም ኣይመስልን። ነዚ ክምልሱ ዘለወን ኮሙናት ባዕለን ጥራይ ድየን፣ ናብ ኣመሓዳሪ መንግስቲ፣ ሲቪል ዕቑባ ሓላፊን ካልኦት ኣካላትን ዝቐርብ ጥርዓናት ስታቲስቲክስ ከካትት ኣለዎ ድዩ ዝብል እውን ኣይፍጠርን።

ምስ ሰናይ ሰላምታ
ኣዴታት ኣንበሳ